Татан буугдсан компанийн ажилтны цалинг толгой компани хариуцах эрх зүйн зохицуулалт

Охин компани татан буугдсан тохиолдолд Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 6.5-д зааснаар толгой компани нь охин компанийн өрийг шууд хариуцахгүй байх ерөнхий зарчимтай боловч, Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 6.6-д заасны дагуу толгой компанийн гаргасан шийдвэрийн улмаас охин компани төлбөрийн чадваргүй болсон эсвэл Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 9.5-д зааснаар хувьцаа эзэмшигчийн болон компанийн эд хөрөнгө зааглагдаагүй бол толгой компани ажилтнуудын цалингийн өрийг хамтран болон давхар хариуцдаг.

Оршил

Монгол Улсын зах зээлийн харилцаанд компаниуд татан буугдах, бүтэц зохион байгуулалтаа өөрчлөх, дампуурах тохиолдол цөөнгүй гардаг. Энэ үед хамгийн түрүүнд хөндөгддөг асуудал бол ажилтнуудын олгогдоогүй цалин хөлс, ажлаас халагдсаны тэтгэмж, нийгмийн болон эрүүл мэндийн даатгалын нөхөн бичилтийн асуудал юм.

Тусдаа хуулийн этгээд болох охин компани татан буугдсан тохиолдолд түүний үүсгэн байгуулагч буюу "Толгой компани" ажилтнуудын цалингийн өрийн өмнөөс хариуцлага хүлээх үү гэдэг нь хууль зүйн болон шүүхийн практикийн хувьд нарийн зохицуулалттай байдаг. Энэхүү нийтлэлээр татан буугдсан компанийн ажилтны цалин хөлсийг барагдуулах дараалал, хугацаа, практик алхамууд болон толгой компанид эрх зүйн хариуцлага тооцох үндэслэлүүдийг хуулийн заалт, шүүхийн тогтоолуудад үндэслэн дэлгэрэнгүй тайлбарлана.

Хууль зүйн үндэслэл ба Хариуцлагын зааг

Компани татан буугдах, салбар нэгж хаагдах үед ажилтны хөдөлмөрлөх эрх, цалин хөлсийг хамгаалах чиглэлээр дараах хууль зүйн зохицуулалтууд үйлчилдэг.

1. Татан буугдах үеийн цалингийн приоритет (Дараалал)

Иргэний хууль, 32.5.6-д зааснаар хуулийн этгээд татан буугдах үед нэхэмжлэгчдийн шаардлагыг хангах тусгай дараалал баримталдаг. Амь нас, эрүүл мэндийн гэм хор болон татварын өрийг арилгасны дараа хөдөлмөрийн гэрээгээр ажиллагсдад төлөх хөдөлмөрийн хөлсийг 6 дугаар дараалалд хангуулахаар хуульчилсан. Мөн Иргэний хууль, 32.6-д зааснаар эхний дарааллын төлбөрийг бүрэн барагдуулсны дараа дараагийн дарааллын шаардлагыг хангах зарчим үйлчилнэ.

2. Компанийн болон хувьцаа эзэмшигчийн бие даасан хариуцлага

Компанийн Тухай 1.1 болон Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 9.1-д зааснаар компани нь өөрийн эзэмшиж байгаа бүх эд хөрөнгөөрөө хариуцлага хүлээнэ. Мөн Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 9.3-д зааснаар хувьцаа эзэмшигч нь компанийн хүлээх үүргийг хариуцахгүй, гагцхүү өөрийн эзэмшлийн хувьцааны хэмжээгээр хариуцлага хүлээх зарчимтай.

3. Охин болон Толгой компанийн хариуцлагын зааглалт

Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 6.3-д зааснаар компанийн энгийн хувьцааны 50-аас дээш хувийг эзэмшиж байвал охин компани гэх бөгөөд охин компани бие даасан санхүүгийн тайлантай хуулийн этгээд байна. Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 6.5-д зааснаар хууль болон гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол толгой компани нь охин компанийн өрийг хариуцахгүй.

4. Толгой компанид хариуцлага унагах ҮЛ ХАМААРАХ ТОХИОЛДОЛ

Дараах шаардлага хангагдсан үед толгой компани охин компанийн цалингийн өрийг хариуцна:

• Шийдвэрийн нөлөөлөл: Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 6.6-д зааснаар толгой компанийн гаргасан шийдвэрийн улмаас охин компани төлбөрийн чадваргүй болсон бол толгой компани тухайн өрийг хамтран хариуцна.
• Хөрөнгө зааглагдаагүй байх: Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 9.5-д зааснаар хувьцаа эзэмшигчийн компанид оруулсан эд хөрөнгө нь хувийн эд хөрөнгөөс тодорхой зааглагдаагүй бол хувьцаа эзэмшигч (толгой компани) өөрийн бүх эд хөрөнгөөр компанийн өр төлбөрийг давхар хариуцна.
• Салбар нэгжийн тухайд: Хэрэв татан буугдсан нэгж нь тусдаа охин компани биш, харин салбар, төлөөлөгчийн газар байсан бол Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 7.10-д заасны дагуу түүнийг байгуулсан толгой компани нь салбарынхаа үйл ажиллагаанаас үүсэх бүх үр дагавар, цалингийн өрийг шууд хариуцна.

5. Цалин хөлс болон Ажил үүргээс татгалзах эрх

Хөдөлмөрийн Тухай 101.1-д зааснаар цалин хөлс нь ажилтны хөдөлмөр эрхлэлтийн үндсэн баталгаа юм. Мөн Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээний тухай 8.3-д зааснаар ажилтанд учирсан хохирлыг ажил олгогч бүрэн нөхөн төлөх үүрэгтэй. Хэрэв ажил олгогч цалин хөлсийг 30 хоногоос дээш хугацаагаар саатуулвал ажилтан Хөдөлмөрийн Тухай 54.1.3-т заасны дагуу ажил үүргээ гүйцэтгэхээс татгалзах эрхтэй.

Процессын Mermaid Диаграм

Татан буугдсан охин компанийн ажилтан цалингийн өрийг нэхэмжлэн авах болон толгой компаниас хариуцлага шаардах процессын урсгал:

Практик алхамууд ба Хугацаа

Татан буугдсан компанийн ажилтан олгогдоогүй цалин болон тэтгэмжээ хуулийн дагуу авч үлдэхийн тулд дараах хугацаатай практик алхмуудыг хэрэгжүүлнэ.

Алхам 1: Татан буулгах комисст албан ёсоор нэхэмжлэл гаргах

Иргэний хууль, 32.3-д зааснаар татан буулгах комисс нь компанийн татан буугдсан тухай нийтэд мэдээлснээс хойш 2 сараас багагүй, 6 сараас ихгүй хугацаанд нэхэмжлэгчдийн өргөдлийг хүлээн авдаг. Ажилтан энэ хугацаанд амжиж өөрийн цалингийн тооцоо, авлагаа албан ёсоор бичгээр хүргүүлж, бүртгүүлэх шаардлагатай.

Алхам 2: Нотолж баримтжуулах

Иргэний Хууль 368.1-д зааснаар ажилтан ажиллаж байсан тухай тодорхойлолт, хөдөлмөрийн гэрээний хувийг шаардан авах эрхтэй. Шүүхэд хандахад дараах баримтыг бүрдүүлнэ:

• Хөдөлмөрийн гэрээ болон ажлаас чөлөөлсөн (мэдэгдэл өгсөн) тушаал;
• Нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөлтийн E-Mongolia эсхүл НДД-ийн лавлагаа;
• Цалингийн цэс, харилцах банкны дараалсан хуулга.

Алхам 3: Мэдэгдэх үүрэг ба Ажлаас халагдсаны тэтгэмж шаардах

Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 80.1.1-д зааснаар байгууллага татан буугдсан үндэслэлээр хөдөлмөрийн харилцааг цуцлах боломжтой. Гэвч Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 80.4-т заасны дагуу ажил олгогч энэ тухай 30-аас доошгүй хоногийн өмнө бичгээр мэдэгдэх үүрэгтэй. Энэ журмыг зөрчсөн бол ажилтан мэдэгдэх хугацааны олговор болон ажлаас халагдсаны тэтгэмжийг нэхэмжилнэ.

Алхам 4: Толгой компанийг "Хамтран хариуцагч"-аар шүүхэд өгөх

Охин компанид төлбөрийн чадвар болон хөрөнгө байхгүй тохиолдолд ажилтан Шүүхэд нэхэмжлэл гаргахдаа Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 6.6-г үндэслэн "Охин компанийн татан буугдаж, цалин олгох боломжгүй болсон нь Толгой компанийн шийдвэрээс шууд шалтгаалсан" гэх үндэслэлээр Толгой компанийг Хамтран хариуцагчаар татан оролцуулах шаардлага гаргана.

Шүүхийн практик

Шүүхийн практикт байгууллага болон салбар, нэгж татан буугдсан үед цалин хөлс, тэтгэмж олгох, хамтран хариуцах болон гомдол гаргах хугацаатай холбоотой дараах гол зарчмуудыг баримталдаг.

1. Салбар нэгж татан буугдсан ч цалин болон олговрыг Толгой компани хариуцна

Тогтоол #6925-д зааснаар "ТБ" ХХК-ийн Дөчин мянгат тооцооны төв (салбар) татан буугдсан ч ажилтантай байгуулсан хөдөлмөрийн гэрээг албан ёсоор дуусгавар болгоогүй, мөн ажилтанд татан буугдсан тухай мэдэгдээгүй тул "ТБ" ХХК-иас ажилгүй байсан хугацааны цалин хөлс 8,172,410 төгрөгийг гаргуулж, НДД, ЭМД-ын дэвтэрт нөхөн бичилт хийхийг толгой компанид даалгасан байдаг. Энэ нь салбар нэгжийг байгуулсан компани үр дагаврыг Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 7.10-т зааснаар бүрэн хариуцахыг баталж байна.

2. Чиг үүрэг шилжих болон бүтцийн өөрчлөлт

• Бүтцийн өөрчлөлтийн бодит байдал: Тогтоол #11136 болон Тогтоол #3030-д зааснаар компани бүтцийн өөрчлөлт хийж, нэгжийн нэршлийг өөрчилсөн эсхүл бусад албанд хамааруулсан нь ажлын байр бодитоор хасагдсан эсхүл татан буугдсан гэж үзэх үндэслэл болохгүй бөгөөд ажилтны цалин, үр дүнгийн нэмэгдлийг олгох ёстой гэж дүгнэсэн.
• Чиг үүрэг шилжих: Тогтоол #996 болон Тогтоол #1860-д зааснаар байгууллага татан буугдсан ч түүний чиг үүрэг шинээр байгуулагдсан болон дээд байгууллагад шилжсэн тохиолдолд эрх залгамжлагч байгууллага нь ажилтныг ажиллах боломжоор хангаж, цалин хөлсний хохирлыг нөхөн төлөх үүрэгтэй.

3. Татан буулгах комиссын ажиллагааг шалгах шаардлага

Тогтоол #6841-д зааснаар Жижиг, дунд үйлдвэрийг дэмжих төв татан буугдсан хэрэгт шүүхээс: "Татан буулгах комисс Иргэний хууль, 32-т заасан ажиллагааг гүйцэтгэж дууссан эсэх, хөдөлмөрийн хөлс олгох ажиллагааг хэрхэн хийснийг тодруулсны эцэст дээд байгууллага болон хариуцагчийн хариуцлагыг тодорхойлно" гэж хэргийг дахин хэлэлцүүлэхээр буцааж байжээ.

4. Ажлаас халагдсаны тэтгэмж ба Хөөн хэлэлцэх хугацаа

• Тэтгэмжийн шаардлага: Тогтоол #6505-д зааснаар ажлын байр (хувилбарт бүлэг) татан буугдсан нөхцөлд ажил олгогч нь ажилтныг ажлаас чөлөөлсөн тушаал гаргаж, халагдсаны тэтгэмж олгох үүрэгтэйг тогтоосон.
• Мэдээлэл авсан үеэс хугацаа тоолох: Тогтоол #11123-д зааснаар ажил олгогч татан буугдсан болон бүтцийн өөрчлөлтийн талаарх бодит мэдээллийг нуун дарагдуулсан бол ажилтан бодит мэдээллийг олж мэдсэн үеэс эхлэн гомдол гаргах хугацааг тооцно.
• Түүнчлэн, Тогтоол #6868-д зааснаар ажилтан цалингаа аваагүй хугацаанд ажил олгогчид удаа дараа шаардлага тавьж байсан бол хөөн хэлэлцэх хугацаа тасарсан гэж үзэж, олгогдоогүй цалинг бүрэн гаргуулдаг.

Түгээмэл асуултууд (FAQ)

1. Охин компани дампуурч татан буугдвал цалингаа Толгой компаниас шууд шаардаж болох уу?

Шууд шаардах боломжгүй. Нэн түрүүнд Иргэний хууль, 32.5.6-д зааснаар охин компанийн татан буулгах комисст хүсэлтээ өгч, үлдэгдэл хөрөнгөнөөс цалингаа авна. Гэвч охин компани хөрөнгөгүй болсон нь Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 6.6-д зааснаар Толгой компанийн гаргасан шийдвэрээс үүдэлтэй гэдгийг нотолж чадвал Толгой компанийг шүүхэд Хамтран хариуцагчаар татаж, цалингаа нэхэмжилж болно.

2. Татан буугдаж байгаа компанийн салбар нэгжийн ажилтан байсан бол яах вэ?

Хэрэв та охин компанид биш, тухайн компанийн "Салбар" эсвэл "Тооцооны төв"-д ажиллаж байсан бол Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 7.10-д зааснаар тухайн салбарыг байгуулсан үндсэн Толгой компани таны цалин, тэтгэмжийг 100% шууд хариуцаж төлнө (Тогтоол #6925).

3. Татан буулгах комисст гомдол гаргах хугацаа ямар байдаг вэ?

Иргэний хууль, 32.3-д зааснаар татан буулгах комисс байгуулагдаж, нийтэд мэдээлснээс хойш 2-оос 6 сарын дотор нэхэмжлэлээ гаргах ёстой. Энэ хугацааг хэтрүүлбэл татан буулгах комиссоос төлбөр авах боломж хаагдах эрсдэлтэй.

4. Компани татан буугдахад ажилтанд ямар тэтгэмж олгох ёстой вэ?

Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 80.1.1 заалтаар ажлаас халж байгаа тул ажил олгогч нь 30-аас доошгүй хоногийн өмнө бичгээр мэдэгдэх ёстой. Мөн ажилтанд олгогдоогүй цалин, ажилласан хугацааны ээлжийн амралтын тооцоо болон хууль/хөдөлмөрийн гэрээнд заасан ажлаас халагдсаны тэтгэмжийг олгоно (Тогтоол #6505).

Дүгнэлт / Гол санаа

Татан буугдсан компанийн ажилтан олгогдоогүй цалингаа авч хохиролгүй үлдэх эсэх нь ЗӨВХӨН тухайн охин компанийн үлдэгдэл хөрөнгөнөөс хамаарахгүй.

1. Зааглалт ба Хариуцлага: Компанийн эрх зүйд охин компани бие даан хариуцлага хүлээдэг хэдий ч Толгой компанийн шууд шийдвэрээр охин компани төлбөрийн чадваргүй болсон (Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 6.6) эсхүл тэдгээрийн хөрөнгө зааглагдаагүй (Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 9.5) нөхцөлд Толгой компани цалингийн өрийг хамтран болон давхар хариуцах хуультай.
2. Шүүхийн хамгаалалт: Шүүхээс салбар нэгж татан буугдсан, чиг үүрэг шилжсэн тохиолдолд ажилтныг ажилгүй байсан хугацааны цалин олговрыг эрх залгамжлагч эсвэл толгой компаниас заавал гаргуулж, НДД-д нөхөн бичилт хийлгэх замаар ажилтны эрхийг хамгаалдаг.
3. Ажилтны анхаарах зүйл: Татан буулгах комисст 2-6 сарын дотор цалингийн шаардлагаа албан ёсоор өгч бүртгүүлэх, мөн хөдөлмөрийн гэрээ, нийгмийн даатгалын лавлагаа, цалингийн банкаар авсан хуулгаа баримтжуулан авч үлдэх нь цалингаа амжилттай олж авах үндсэн шаардлага болно.