Сургуулийн орчинд хүүхэд бусдад хохирол учруулсан тохиолдолд хүлээх иргэний хариуцлага

Сургуулийн орчинд 7-14 хүртэлх насны хүүхэд бусдад хохирол учруулсан тохиолдолд тухайн үед шууд хяналт тавих үүрэгтэй сургууль, цэцэрлэг хариуцан арилгах бөгөөд 14-18 хүртэлх насны хүүхэд учруулсан гэм хорыг өөрөө хариуцах ба хувийн орлого, хөрөнгө нь хүрэлцэхгүй бол эцэг эх, харгалзан дэмжигч нь нөхөх хариуцлага хүлээнэ.

Оршил

Сургууль, цэцэрлэгийн орчинд хүүхдүүд хоорондоо тоглох, маргалдах, хичээл сургалтын болон биеийн тамирын үйл ажиллагаанд оролцох явцад нэгнийхээ биед гэмтэл учруулах эсвэл эд хөрөнгийг нь сүйтгэх тохиолдол цөөнгүй гардаг. Энэ үед "Хэн хохирлыг төлөх вэ? Сургууль уу, багш уу, эсхүл эцэг эх үү?" гэдэг асуулт талуудын дунд маргаан дагуулдаг.

Монгол Улсын Иргэний хууль болон боловсролын салбарын хууль тогтоомжоор хүүхдийн насны байдал, эрх зүйн чадамж, тухайн цаг мөчид хэний "шууд хяналт"-д байснаас шалтгаалан хариуцлага хүлээх этгээдийг ялгамжтай тогтоодог.

Хууль зүйн үндэслэл ба хариуцлагын ангилал

Иргэний эрх зүйн харилцаанд бусдын эрүүл мэнд, эд хөрөнгөд гэм хор учруулсан этгээд үүнийг хариуцан арилгах ерөнхий зарчимтай. Гэвч насанд хүрээгүй хүүхдийн нас, сэтгэцийн болон физиологийн хөгжлийн онцлогийг харгалзан хууль тогтоогчоос тусгай зохицуулалтуудыг тусгасан байдаг.

1. Гэм хор арилгах ерөнхий үндэслэл

Бусдын эрүүл мэнд, эд хөрөнгөд хууль бусаар санаатай буюу болгоомжгүй үйлдэл /эс үйлдэхүй/-ээр гэм хор учруулсан этгээд уг гэм хорыг хариуцан арилгах үүрэгтэй Иргэний хууль, 498 болон ИХ-ийн §497.1-д заасан. Гэм хор учруулсан этгээд гэм хор учруулсан нь түүний буруугаас болоогүй гэдгийг нотолбол хариуцлагаас чөлөөлөгдөнө.

2. 7 хүртэлх насны болон 7-14 хүртэлх насны хүүхдийн хариуцлага

Энэ насны хүүхэд нь иргэний эрх зүйн бүрэн бус чадамжтай эсхүл чадамжгүй этгээд тул:

• Ердийн үед (ахуйн орчинд): Тэдгээрийн бусдад учруулсан гэм хорыг тэдгээрийн хууль ёсны төлөөлөгч, эцэг эх, асран хамгаалагч хариуцан арилгана ИХ-ийн §503.1, Иргэний хууль, 503.
• Сургууль, цэцэрлэгийн орчинд: 7-14 хүртэлх насны иргэн сургууль, хүүхэд хүмүүжүүлэх болон эрүүл мэндийн байгууллагын шууд хяналтын дор байхдаа бусдад гэм хор учруулсан бол эдгээр хуулийн этгээд (сургууль, цэцэрлэг) хариуцан арилгах үүрэгтэй ИХ-ийн §503.2.
• Чөлөөлөгдөх үндэслэл: Эцэг эх, асран хамгаалагч нь хүүхдэд хяналт тавих үүргээ зохих ёсоор биелүүлсэн гэдгээ нотолж чадвал гэм хор арилгах үүргээс чөлөөлөгдөж болно Иргэний хууль, 503.

3. 14-18 хүртэлх насны (насанд хүрээгүй) хүүхдийн хариуцлага

• Насанд хүрээгүй хүмүүс бусдад учруулсан гэм хорыг өөрөө хариуцан арилгана.
• Хэрэв түүний цалин хөлс, орлого, захиран зарцуулах эрхэд нь байгаа хөрөнгө гэм хорыг арилгахад хүрэлцэхгүй бол хүрэлцэхгүй байгаа тэр хэмжээгээр эцэг эх, харгалзан дэмжигч нь нөхөх хариуцлага хүлээнэ ИХ-ийн §503.5, Иргэний хууль, 503.

4. Сургууль болон багш, ажилтны хууль сэргээх үүрэг

• Аюулгүй орчин бүрдүүлэх: Боловсролын сургалтын байгууллага, тэдгээрийн багш ажилтан нь суралцагчийг эрүүл, аюулгүй орчинд суралцах нөхцөлөөр хангах Боловсролын ерөнхий хууль /шинэчилсэн найруулга/, 10 болон СӨЕБтХ-ийн §12.1.1 заасан үүргийг хүлээнэ.
• Ажил олгогчийн хариуцлага: Багш, ажилтан нь албан тушаалын үүргээ гүйцэтгэх явцад (жишээ нь, сурагчдад шаардлагатай хяналт тавиагүй эс үйлдэхүй гаргасан) бусдад гэм хор учруулсан бол уг гэм хорыг тухайн сургууль ажил олгогчийн хувиар хариуцан арилгана Иргэний хууль, 498. Дараа нь сургууль нь шууд санаатай болон илтэд болгоомжгүй гаргасан багш, ажилтнаас хохирлоо буцаан шаардах (регресс) эрхтэй.

Хариуцлага тооцох процессын диаграм

Дараах схемийн дагуу сургуулийн орчинд гарсан хохирлыг хэн хариуцахыг тодорхойлно:

Практик алхмууд: Хохирол гарсан үед авах арга хэмжээ

Сургуулийн орчинд таны хүүхэд бусдад хохирол учруулсан эсхүл бусдын үйлдлээс болж хохирсон бол дараах практик алхмуудыг дэс дараалалтай хийнэ:

1. Бичиг баримтаар баталгаажуулах ба акт тогтоох: Тухайн үйл явдал болсон даруйд сургуулийн эмч, анги удирдсан багш, сургуулийн нийгмийн ажилтан, аюулгүй байдлын ажилтныг байлцуулан "Гэмтлийн тодорхойлолт" болон "Үйл явдлын тэмдэглэл/акт"-ыг цаг алдалгүй үйлдүүлж, талуудаар гарын үсэг зуруулж баталгаажуулна.

2. Баримт цуглуулах ба хяналтын камерын бичлэг архивлах: Сургуулийн удирдлагад бичгээр хүсэлт гаргаж, тухайн өдрийн камерын бичлэгийг устгагдахаас нь өмнө хуулбарлан авах эсхүл битүүмжлүүлэн хадгалуулах шаардлагатай.

3. "Шууд хяналт"-ын цаг хугацааг нарийвчлан тохирох: Учрал тохиолдох үед хичээлийн цаг, завсарлагаа, сургуулийн секц дугуйлан, сургуулийн эдэлбэр газар болон биеийн тамирын талбайд байсан эсэхийг тогтооно. Багшийн шууд хяналтад байх ёстой цагт (жишээ нь: биеийн тамирын хичээл, химийн лабораторийн хичээл) хохирол учирсан бол сургууль хариуцлагаас чөлөөлөгдөхгүй.

4. Бодит зардлыг баримтжуулах: Эмчилгээний зардал, эм тариа, асарч сувилах, эмнэлэгт хүргэгдсэн зардлууд, эвдэрсэн эд зүйлийн үнэлгээг албан ёсны НӨАТ-ын баримт, төлбөрийн чек, хөндлөнгийн хөрөнгийн үнэлгээний дүгнэлтээр баталгаажуулна Иргэний хууль, 505.

5. Эвлэрүүлэн зуучлал ба Шүүхэд нэхэмжлэл гаргах: Эхний шатанд сургуулийн захиргаа, эцэг эхийн зөвлөл болон тухайн хүүхдийн эцэг эхтэй уулзаж эвлэрүүлэн зуучлах замаар хохирлыг барагдуулахыг эрхэмлэнэ. Тохиролцоонд хүрээгүй тохиолдолд Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх журмаар шүүхэд нэхэмжлэл гаргана.

Шүүхийн практик ба анхаарах зүйлс

Иргэний болон захиргааны хэргийн шүүхийн практикт сургууль болон эцэг эхийн хариуцлагыг тогтоохдоо дараах нөхцөл байдлуудад голлон дүгнэлт хийдэг:

1. Сургуулийн захиргаа болон ажилтнуудын сахилгын хариуцлага

Сургуулийн орчинд хүүхдийн аюулгүй байдал зөрчигдсөн, сургууль хяналтын үүргээ хангалтгүй биелүүлсэн тохиолдолд захирал болон багш нарт сахилгын шийтгэл ногдуулдаг.

• Тогтоол #982-д сургуулийн захирал албан үүргээ хангалтгүй биелүүлсний улмаас ажлаас чөлөөлөгдсөнийг хууль зүйн үндэслэлтэй гэж үзсэн.
• Мөн Тогтоол #10279-д сургуулийн орчинд насанд хүрээгүй сурагчийн эрх ашиг, аюулгүй байдал зөрчигдсөнтэй холбогдуулан сургуулийн захиралд сахилгын шийтгэл ногдуулж, албан тушаал буруулсан ажил олгогчийн шийдвэрийг хяналтын шатны шүүх хууль ёсны гэж тогтоосон.

2. Хохирогчийн өөрийн гэм буруу харгалзан хариуцлагыг бууруулах

Хохирол гарахад хохирогчийн өөрийнх нь хэтэрхий болгоомжгүй үйлдэл эсхүл буруутай үйлдэл нөлөөлсөн бол шүүх хариуцагчийн хариуцах гэм хорын хэмжээг багасгадаг.

• Тогтоол #7710: Хөл бөмбөг тоглож байгаад 15 настай хүүхдэд мөргүүлж хөлөө хугалсан хэрэгт шүүхээс хохирогчийн болгоомжгүй үйлдлийг харгалзан хариуцагч эцэг эхийн хариуцах гэм хорын хэмжээг 50 хувиар багасгаж шийдвэрлэсэн Иргэний хууль, 505.
• Тогтоол #5947: 12 настай хүүхэд бусдын эд хөрөнгийг авч хаясан маргаанд нэхэмжлэгч өөрөө эд хөрөнгөө хайхрамжгүй орхисон нь хохирол гарахад нөлөөлсөн гэж үзэж, эцэг эхийн хүлээх хохирлын хэмжээг 50% бууруулсан.
• Тогтоол #9584: Барилга байгууламж, аюултай объектод зөвшөөрөлгүй нэвтэрсэн хохирогчийн хэтэрхий болгоомжгүй үйлдлийг харгалзан Иргэний хуулийн 514.1-д зааснаар учирсан хохирлын хэмжээг багасгаж тооцсон Иргэний хууль, 502.

3. Эцэг эх, асран хамгаалагчийн хяналт тавих үүрэг

Хүүхэд 14 нас хүрээгүй байсан ч эцэг эх нь хүүхдийнхээ буруутай үйлдлийг мэдсэн атлаа зогсоох арга хэмжээ аваагүй, хяналт тавих үүргээ биелүүлээгүй бол гэм хорыг хариуцна.

• Тогтоол #5947-д хүүхэд бусдын эд зүйлийг гэртээ авчирч байхад эцэг эх нь эзнийг нь олж тогтоох, буцаан тавиулах арга хэмжээ аваагүйг буруутай гэж дүгнэж Иргэний хууль, 503-д зааснаар эцэг эхээс хохирлыг гаргуулсан.
• Тогтоол #10650: Насанд хүрээгүй байхдаа скутер жолоодож явахдаа зам тээврийн осол гаргасан хүүхэд шүүхээр хэрэг хянан шийдвэрлэх явцад 18 нас (бүрэн чадамж) хүрсэн тул эцэг эх биш, өөрөө хохирлыг хариуцах ёстой гэж хяналтын шатны шүүх дүгнэжээ Иргэний хууль, 504.

Түгээмэл асуултууд (FAQ)

1. Хичээлийн цагаар хүүхэд бусад сурагчид цохиулж бэртвэл эмчилгээний зардлыг сургууль төлөх үү, цохисон хүүхдийн эцэг эх төлөх үү?

Хэрэв гэмтэл авсан хүүхэд 7-14 хүртэлх насных бөгөөд хичээлийн цагаар багшийн "шууд хяналт"-ын дор байсан бол хуулийн дагуу сургууль хариуцан арилгах үүрэгтэй Иргэний хууль, 503. Сургууль хохирлыг барагдуулсны дараа шаардлагатай бол хяналт тавиагүй багшид сахилгын хариуцлага тооцож, гэм хор учруулсан 14-өөс дээш насны сурагч болон түүний эцэг эхээс хохирол нэмж шаардах эсэхийг шийдвэрлэнэ.

2. Хичээл зааж байх үед сурагч бусдын гар утсыг замаас нь унагаж эвдэлбэл яах вэ?

14 хүртэлх насны хүүхэд бол сургуулийн шууд хяналтад байх үе тул сургууль эд хөрөнгийн хохирлыг хариуцна. Харин 14-18 хүртэлх насны хүүхэд бол хүүхэд өөрөө хариуцах бөгөөд хүүхэд хувийн орлогогүй бол хууль ёсны төлөөлөгч буюу эцэг эх нь нөхөн төлнө Иргэний хууль, 503.

3. Биеийн тамирын хичээл дээр тоглоом, спортын уралдааны үеэр гэмтэл авбал хэн хариуцлага хүлээх вэ?

Спортын болон хөдөлгөөнт тоглоомын үед хүүхдүүд мөргөлдөх зэрэг явдал гардаг. Хэрэв сайн дурын багийн тоглолтын үеэр санаатай бус, ердийн болгоомжгүй үйлдлээс гэмтэл учирсан бөгөөд хохирогч өөрөө тухайн тоглоомын аюул эрсдэлийг мэдсээр байж оролцсон бол шүүхээс Иргэний хуулийн 514.1-д зааснаар хохирлын хэмжээг багасгах эсхүл талуудад хуваан хариуцуулдаг Тогтоол #7710.

4. Сургуулийн орчинд хүүхэд гэмтсэний улмаас сэтгэцийн хохирол амалбал нөхөн төлбөр шаардаж болох уу?

Тийм. Гэмт хэргийн болон эрүүл мэндэд учирсан хүнд гэмтлийн улмаас сэтгэцэд учирсан гэм хорыг мөнгөн хэлбэрээр арилгуулахаар Иргэний хуулийн дагуу нэхэмжлэх боломжтой Иргэний хууль, 505, Иргэний хууль, 508. Гэхдээ сэтгэцийн хохирол тогтоох тусгай шинжээчийн дүгнэлтийг үндэслэдэг Тогтоол #3864.

Дүгнэлт / Гол санаа

• Насны зааг ба хариуцлагын хуваарилалт: Сургууль, цэцэрлэгийн орчинд 14 хүртэлх насны хүүхдийн учруулсан хохирлыг сургууль өөрөө "шууд хяналт"-ын үүргээ биелүүлээгүйн хувьд хариуцан арилгах хуулийн хатуу зохицуулалттай.
• Өсвөр насныхны хариуцлага: 14-өөс 18 хүртэлх насны хүүхдийн хувьд хүүхэд өөрөө хариуцах ба орлого, хөрөнгө нь хүрэлцэхгүй тохиолдолд эцэг эх, харгалзан дэмжигч нь нөхөх хариуцлага хүлээнэ.
• Шүүхийн чиг хандлага: Шүүх маргааныг шийдвэрлэхдээ хохирогчийн өөрийн болгоомжгүй байдал, сургуулийн аюулгүй байдлын журам сахиулсан байдал болон эцэг эхийн хяналтыг хамт харгалзан хохирлын хэмжээг хуваарилдаг.
• Зөвлөмж: Эцэг эхчүүд сургуультай байгуулж буй сургалтын гэрээнд аюулгүй байдлын заалтуудыг тодорхой тусгах, хүүхдийн эрүүл мэнд, эд хөрөнгөд хохирол учирмагц акт баримтыг хууль зүйн дагуу цаг алдалгүй баталгаажуулж хэвших нь эрсдэлээс хамгаална.