Үйл явдал
Орон нутгийн хурлын төлөөлөгчдийн сонгуулийн тойрогт ногдох мандатын тоог тогтоохдоо "хүн амын нягтрал, байршил" болон "засаг захиргааны нэгжийн бүтэц" гэсэн хоёр үндсэн хүчин зүйлийг зэрэг харгалзан үзэх ёстой хуулийн шаардлагыг зөрчсөн эсэх, мөн мандатын хуваарилалт нь иргэдийн сонгох, сонгогдох тэгш эрхийг хязгаарласан эсэхэд маргасан. Төлөөлөгчдийн хурлын тэргүүлэгчид нийт мандатыг баг, тосгон бүрт хуваарилахдаа хүн амын тоонд шууд ногдуулан арифметикийн аргаар бус, харин засаг захиргааны бүтцийг (баг, тосгон) нэгж болгон харгалзан, хүн ам ихтэй нэгжид харьцангуй олон мандат, цөөнтэй нэгжид харьцангуй цөөн мандат олгосон үйл явдал. Энэхүү хуваарилалт нь хуульд заасан харьцангуй олон хүн амтай тойрогт харьцангуй олон мандат хуваарилах зарчимд нийцсэн гэж үзэгдсэн.
Талуудын байр суурь
- Нэхэмжлэгч: Тойрогт ногдох мандатын тоог тогтоосон захиргааны актыг хүчингүй болгохыг шаардсан. Хүн амын нягтрал, байршлыг зөв харгалзан үзэлгүй, цөөн хүн амтай тойрогт олон, олон хүн амтай тойрогт цөөн мандат хуваарилснаар иргэдийн сонгох, сонгогдох тэгш эрх зөрчигдсөн, ардчилсан ёс, шударга ёс алдагдсан гэж үзсэн.
- Хариуцагч (захиргааны байгууллага): Тогтоол нь хуульд нийцсэн гэж үзсэн. Төлөөлөгчдийн хурлын тэргүүлэгчид мандатыг хуваарилахдаа зөвхөн хүн амын тоог биш, харин засаг захиргааны нэгжийн бүтцийг (баг, тосгон) харгалзан үзсэн нь хуулийн заалтыг зөрчөөгүй, орон нутгийн өөрөө удирдах эрхийн хүрээнд гаргасан шийдвэр гэж тайлбарласан.
Шатуудын шийдвэр
Анхан шатны шүүх нэхэмжлэлийн зарим хэсгийг хангаж, мандатын тоог тогтоосон заалтыг хүчингүй болгосон. Давж заалдах шатны шүүх доод шатны шийдвэрийг хүчингүй болгож, нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгосон. Улсын дээд шүүх давж заалдах шатны шийдвэрийг хэвээр үлдээж, нэхэмжлэгчдийн гомдлыг хангахгүй орхисон. Учир нь мандатын тоог тогтоохдоо "хүн амын нягтрал, байршил" болон "засаг захиргааны нэгжийн бүтэц" гэсэн хоёр хүчин зүйлийг аль алиныг нь харгалзан үзсэн бөгөөд хууль нь мандатыг арифметикийн аргаар (хүн амын тоонд шууд ногдуулан) хуваарилахыг шаардаагүй тул харьцангуй олон хүн амтай тойрогт харьцангуй олон мандат хуваарилах нь хууль бус гэж үзэгдээгүй. Мөн нэхэмжлэгч нар өөрсдийн төлөөлж буй тойрогт хуваарилсан мандатын тоо зөв эсэхийг нотлох эрхээ хангалттай үзүүлээгүй тул гомдлыг хүлээж авах боломжгүй гэж үзсэн.
Хууль зүйн гол дүгнэлт
- Орон нутгийн хурлын тэргүүлэгчид сонгуулийн тойрогт ногдох мандатын тоог тогтоохдоо Монгол Улсын Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хуулийн 10.3 заалтын дагуу хүн амын нягтрал, байршил болон засаг захиргааны нэгжийн бүтцийг хоёуланг нь харгалзан үзэх үүрэгтэй. (Монгол Улсын Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хууль 10.3)
- Сонгуулийн тойрогт мандатын тоог тогтоох эрх нь орон нутгийн хурлын тэргүүлэгчдийн бүрэн эрхэд хамаарах бөгөөд тэд уг эрхээ хуульд заасан журмын дагуу хэрэгжүүлсэн бол шүүх үндэслэлгүйгээр халдаж болохгүй. (Сонгуулийн тухай хууль 152.1)
- Шүүх нь хуулийн заалтыг бүрэн, зөв тайлбарлан хэрэглэх ёстой бөгөөд зөвхөн нэг талын үндэслэлд (хүн амын нягтрал) анхаарлаа хандуулж, бусад хүчин зүйлийг (засаг захиргааны бүтэц) орхигдуулсан тохиолдолд шийдвэр буруу гэж үзнэ. (Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хууль 106.5)