Хөвсгөл аймаг дахь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн Шийдвэр

Үйл явдал

Нутгийн өөрөө удирдах байгууллага сонгуулийн тойрогт ногдох төлөөлөгчийн мандатын тоог тогтоохдоо хүн амын нягтрал, байршил, засаг захиргааны бүтцийг харгалзан үзэхгүйгээр, хуульд заагаагүй аргачлалаар мандатыг хуваарилсан үйл явдал. Хүн ам ихтэй суурин газрын иргэдийн төлөөллийн эрх хязгаарлагдаж, сонгох, сонгогдох тэгш эрх зөрчигдсөн маргаан үүссэн.

Талуудын байр суурь

• Нэхэмжлэгч: Тойрогт ногдох мандатын тоог тогтоосон захиргааны актыг хүчингүй болгохыг шаардсан. Хуульд заасан "хүн амын нягтрал, байршлыг харгалзах" зарчмыг зөрчсөн, хүн ам цөөнтэй тойрогт хэт олон, хүн ам ихтэй тойрогт хэт цөөн мандат хуваарилснаар шударга ёс, тэгш байдлын зарчмыг алдагдуулсан гэж үзсэн.
• Хариуцагч (захиргааны байгууллага): Тогтоолын 2-р заалтыг хүчингүй болгох нэхэмжлэлийг хангах үндэслэлтэй гэж үзсэн. Хүн амын нягтрал багатай тойрогт харьцангуй олон мандат хуваарилснаар хүн ам ихтэй тойргийн иргэдийн сонгох, сонгогдох эрхийг хязгаарласан, нутгийн өөрөө удирдах ёсны байгууллагад оролцох тэгш эрхийг зөрчсөн гэж дүгнэсэн.

Шийдвэр ба үндэслэл

Шүүх нэхэмжлэлийн зарим хэсгийг хангаж, тойрогт ногдох мандатын тоог тогтоосон захиргааны актыг хүчингүй болгосон. Шүүх нь нутгийн өөрөө удирдах байгууллага мандатын тоог тогтоохдоо Монгол Улсын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирлагын тухай хуулийн заалтыг зөрчиж, Сонгуулийн тухай хуулийн иргэний сонгох, сонгогдох эрхийг хууль бусаар хязгаарлахыг хориглосон заалтыг зөрчсөн гэж үзсэн. Хүн амын тоо, нягтралаас шалтгаалан төлөөллийн харьцаа тэнцвэргүй болсноор иргэдийн эрх зөрчигдсөн тул тухайн заалтыг хүчингүй болгох нь зүйтэй гэж дүгнэсэн.

Хууль зүйн гол дүгнэлт

• Нутгийн өөрөө удирдах байгууллага сонгуулийн тойрогт ногдох мандатын тоог тогтоохдоо хүн амын нягтрал, байршил, засаг захиргааны нэгжийн бүтцийг харгалзан үзэх үүрэгтэй бөгөөд үүнийг зөрчсөн тохиолдолд иргэдийн сонгох, сонгогдох тэгш эрх зөрчигдөнө (Монгол Улсын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирлагын тухай хууль 10.3).
• Сонгуулийн эрх бүхий иргэний сонгох, сонгогдох эрхийг хуульд заагаагүй үндэслэлээр хязгаарлах, эсвэл харилцан адилгүй тооны иргэдийн төлөөллийг үүсгэх замаар тэгш бус байдалд хүргэх нь хууль бус юм (Сонгуулийн тухай хууль 11.4).
• Нутгийн өөрөө удирдах ёсны байгууллагыг сонгохдоо ардчилсан ёс, шударга ёс, тэгш байдлын зарчмыг баримтлах нь хуулийн шаардлага бөгөөд энэ зарчмыг зөрчсөн шийдвэр хүчингүй болно (Сонгуулийн тухай хууль 5.1).