Улсын дээд шүүхийн Тогтоол

Үйл явдал

Газрын эзэмших эрхийн гэрчилгээнд гуравдагч этгээдийг хамтран эзэмшигчээр бүртгэх үйлдлийн хууль ёсны байдал. Нэхэмжлэгч иргэн болон аж ахуйн нэгж хооронд эвлэрлийн гэрээ байгуулсан ч, захиргааны байгууллага аймгийн Засаг даргын шийдвэр гаргаагүйгээр гэрчилгээнд аж ахуйн нэгжийг хамтран эзэмшигчээр нэмж бүртгэсэн нь маргаан үүсгэсэн.

Талуудын байр суурь

• Нэхэмжлэгч: Засаг даргын шийдвэр гараагүйгээр хамтран эзэмшигч нэмж бүртгэсэн нь хууль бус, эрх мэдлийн хязгаарыг зөрчсөн гэж үзэн бүртгэлийг хүчингүй болгохыг шаардсан.
• Хариуцагч (захиргааны байгууллага): Шүүхийн шийдвэр болон талуудын хүсэлтийн дагуу бүртгэл хийсэн нь хууль ёсны, хамтран эзэмших тухай хориглосон зохицуулалт байхгүй тул үйлдэл зөв гэж үзсэн.

Шатуудын шийдвэр

Доод шатны шүүх нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгосон, дээд шатны шүүх доод шатны шийдвэр, магадлалыг хүчингүй болгож нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хангасан. Захиргааны байгууллага аймгийн Засаг даргын газар эзэмшүүлэх шийдвэр гаргаагүйгээр хамтран эзэмшигчийг бүртгэсэн тул Засаг даргын шийдвэрээр л газар эзэмших эрх үүсдэг гэсэн Газрын тухай хуулийн 21.3.2-т заасан зарчим зөрчигдсөн гэж дүгнэв. Мөн шүүхийн эвлэрлийн гэрээ нь газар эзэмших эрх үүсгэх үндэслэл биш, харин хуульд заасан журмын дагуу Засаг даргын шийдвэр гарах шаардлагатай тул захиргааны байгууллагын үйлдэл хууль бус гэж үзэв.

Хууль зүйн гол дүгнэлт

• Аймгийн Засаг даргын шийдвэр гараагүйгээр иргэн, хуулийн этгээдэд газар эзэмших эрх үүсэхгүй тул гэрчилгээнд хамтран эзэмшигч нэмж бүртгэх үйлдэл хууль бус гэж дүгнэв (Газрын тухай хууль 21.3.2).
• Хамтран эзэмших эрх нь хуульд заасан нөхцөл журмын дагуу, тухайлбал Засаг даргын шийдвэрээр үүсэх бөгөөд зөвхөн талуудын эвлэрлийн гэрээгээр эзэмших эрх үүсэхгүй гэж дүгнэв (Газрын тухай хууль 3.1.3, 4.1.4).
• Захиргааны байгууллага өөрт эрх олгогдоогүй асуудлаар шийдвэр гаргасан тул Захиргааны хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 9.1.3-т заасан зарчим зөрчигдсөн гэж үзэв (Захиргааны хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хууль 9.1.3).