Улсын дээд шүүхийн Тогтоол

📄 ХЭРГИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА

• Үйл явдал: Шүүгдэгч Ц.У нь хохирогч Н.Б-ээс 600,000,000 төгрөг зээлж авсан мөнгөний барьцаанд өөрийн өмчлөлийнх бус гэдгийг мэдсээр байж эд хөрөнгө, автомашиныг барьцаанд өгөн, цаашилбал 500,000,000 төгрөг дахин зээлж авсан мөнгөний барьцаанд өөрийн өмчлөлийнх бус гэдгийг мэдсээр байж эд хөрөнгө, автомашиныг барьцаанд өгөн, гэрээний 9.2-т заасан хяналт тавих ажиллагааг зөрчиж хохирогч Н.Б-ын төлөөлөгчийг уурхайн талбайд оруулаагүй, гэрээг хүчин төгөлдөр бусад тооцуулахаар иргэний нэхэмжлэл шүүхэд хүргүүлсэн гэх үйл баримтуудыг дүгнэхэд шүүгдэгч нь хамтран ажиллах гэрээгээр халхавчлан хохирогчийг төөрөгдөлд оруулан түүнд итгэсэн итгэл, ашиг олох хүсэл дээр дөрөөлөн хуурч түүний эд хөрөнгө буюу мөнгийг шилжүүлэн авсан, нөхцөл байдал тогтоогдсон гэж шүүх дүгнэв.
• Нэхэмжлэгч: Хариуцагч Ц.У, өмгөөлөгч Г.Баяржаргал, Б.Мэргэн. Шүүгдэгч Ц.У нь хохирогч Н.Б-ээс 600,000,000 төгрөг зээлж авсан мөнгөний барьцаанд өөрийн өмчлөлийнх бус гэдгийг мэдсээр байж эд хөрөнгө, автомашиныг барьцаанд өгөн, цаашилбал 500,000,000 төгрөг дахин зээлж авсан мөнгөний барьцаанд өөрийн өмчлөлийнх бус гэдгийг мэдсээр байж эд хөрөнгө, автомашиныг барьцаанд өгөн, гэрээний 9.2-т заасан хяналт тавих ажиллагааг зөрчиж хохирогч Н.Б-ын төлөөлөгчийг уурхайн талбайд оруулаагүй, гэрээг хүчин төгөлдөр бусад тооцуулахаар иргэний нэхэмжлэл шүүхэд хүргүүлсэн гэх үйл баримтуудыг дүгнэхэд шүүгдэгч нь хамтран ажиллах гэрээгээр халхавчлан хохирогчийг төөрөгдөлд оруулан түүнд итгэсэн итгэл, ашиг олох хүсэл дээр дөрөөлөн хуурч түүний эд хөрөнгө буюу мөнгийг шилжүүлэн авсан, нөхцөл байдал тогтоогдсон гэж шүүх дүгнэв.
• Хариуцагч: Хохирогч Н.Б, төлөөлөгч О.Санчирбал, Б.Отгонбат. Шүүгдэгч Ц.У нь хохирогч Н.Б-ээс 600,000,000 төгрөг зээлж авсан мөнгөний барьцаанд өөрийн өмчлөлийнх бус гэдгийг мэдсээр байж эд хөрөнгө, автомашиныг барьцаанд өгөн, цаашилбал 500,000,000 төгрөг дахин зээлж авсан мөнгөний барьцаанд өөрийн өмчлөлийнх бус гэдгийг мэдсээр байж эд хөрөнгө, автомашиныг барьцаанд өгөн, гэрээний 9.2-т заасан хяналт тавих ажиллагааг зөрчиж хохирогч Н.Б-ын төлөөлөгчийг уурхайн талбайд оруулаагүй, гэрээг хүчин төгөлдөр бусад тооцуулахаар иргэний нэхэмжлэл шүүхэд хүргүүлсэн гэх үйл баримтуудыг дүгнэхэд шүүгдэгч нь хамтран ажиллах гэрээгээр халхавчлан хохирогчийг төөрөгдөлд оруулан түүнд итгэсэн итгэл, ашиг олох хүсэл дээр дөрөөлөн хуурч түүний эд хөрөнгө буюу мөнгийг шилжүүлэн авсан, нөхцөл байдал тогтоогдсон гэж шүүх дүгнэв.

🏛️ АНХАН ШАТ

• Шийдвэр: Шүүгдэгч Ц.У-ыг 06 жил хорих ялаар шийтгэж, уг ялыг нээлттэй хорих байгууллагад эдлүүлэхээр тогтоож, 2,286,225,638 төгрөг гаргуулж хохирогч Н.Б-т олгуулах, “…” ХХК-ийн ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл болон шилжилт хөдөлгөөнийг нь хязгаарласан техникүүдийг худалдан борлуулж хохирол нөхөн төлүүлэхийг Нийслэлийн Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газарт даалгаж, эд мөрийн баримтаар хураагдсан 1 ширхэг СД-г хэрэгт хавсарган үлдээж шийдвэрлэсэн.
• Үндэслэл: Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.3 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.2 дахь заалт, Иргэний хуулийн 497 дугаар зүйлийн 497.1, 510 дугаар зүйлийн 510.1 дэх хэсэг.

🔁 ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ

• Гомдлол гаргагч: Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Г.Баяржаргал, Б.Мэргэн.
• Гомдлолын шалтгаан: Анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоолын 17-18 дугаар талд “... Монгол Улсын Иргэний эрх зүйн зохицуулалтаар иргэд, хуулийн этгээдийн хооронд байгуулагдах гэрээний харилцаа нь бодит, биелэгдэх боломжтой нөхцөл байдал буюу гэрээний зуйлд үндэслэгдсэн, гэрээний талуудын хүсэл сонирхлыг тэгш илэрхийлсэн харилцан зөвшөөрсөн байх ёстой бөгөөд хэргийн нөхцөл байдлын хувьд хохирогч Н.Б нь хөрөнгө оруулагч эсхүл зээлдэгчийн хувьд тодорхой хэмжээний ашиг хүртэх зорилгоор, шүүгдэгч Ц.У нь өөрийн “…” ХХК-ийн үйл ажиллагааг тасралтгүй явуулах зорилгоор дээрх гэрээг байгуулсан байх үндэслэлтэй. Гэтэл, шүүгдэгч Ц.У нь “… аймгийн … суманд алтны лиценз, зөвшөөрөлтэй, энэ компани маань энэ жил мөнгөгүй болоод ажлаа хийж чадаагүй учраас 600,000,000 /зургаан зуун сая/ төгрөг өгөөч, тэгвэл хамтарч ажиллаж болно. Таны мөнгийг ашиг хэлбэрээр 2 сарын хугацаанд буцааж өгөөд түүнээс цааш олборлосон металлынхаа 10 хувийг 5 жилийн хугацаатай өгнө” гэж 600,000,000 /зургаан зуун сая/ төгрөгийг шилжүүлэн авсан мөнгөний барьцаанд өөрийн өмчлөлийнх бус гэдгийг мэдсээр байж эд хөрөнгө, автомашиныг барьцаанд өгөн, цаашилбал 500,000,000 /таван зуун сая/ төгрөг дахин зээлж авсан мөнгөний барьцаанд өөрийн өмчлөлийнх бус гэдгийг мэдсээр байж эд хөрөнгө, автомашиныг барьцаанд өгөн, гэрээний 9.2-т заасан хяналт тавих ажиллагааг зөрчиж хохирогч Н.Б-ын төлөөлөгчийг уурхайн талбайд оруулаагүй, гэрээг хүчин төгөлдөр бусад тооцуулахаар иргэний нэхэмжлэл шүүхэд хүргүүлсэн гэх үйл баримтуудыг дүгнэхэд шүүгдэгч нь хамтран ажиллах гэрээгээр халхавчлан хохирогчийг төөрөгдөлд оруулан түүнд итгэсэн итгэл, ашиг олох хүсэл дээр дөрөөлөн хуурч түүний эд хөрөнгө буюу мөнгийг шилжүүлэн авсан, нөхцөл байдал тогтоогдсон гэж шүүх дүгнэв...” гэж дурдсан нь залилан мэхлэх гэмт хэргийн үндсэн шинж болох “хуурч, эсхүл баримт бичиг, эд зүйл, цахим хэрэгсэл ашиглаж, эсхүл зохиомол байдлыг зориудаар бий болгох, сүсэг бишрэлийг далимдуулах, бодит байдлыг нуух замаар бусдад төөрөгдөлд оруулж, эсхүл нэр хүнд, урьдын харилцааны явцад бий болсон итгэлийг урвуулан ашиглаж эзэмшигч, өмчлөгчийн эд хөрөнгө, эд хөрөнгийн эрхийг шилжүүлэн авсан бол” гэж хуульчилсныг илтэд зөрчиж, хэт нэг талыг барьж хуулийг төсөөтэй хэрэглэн Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.2 дугаар зүйлийн 2-т заасан Эрүүгийн хуулийг төсөөтэй хэрэглэхгүй байх зарчмыг бүдүүлгээр зөрчсөн.
• Шийдвэр: Анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоолыг хэвээр үлдээж, шүүгдэгч Ц.У-ын цагдан хоригдсон 76 хоногийг ял эдлэх хугацаанд нь оруулан тооцож шийдвэрлэсэн.
• Үндэслэл: Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.2 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэг, тусгай ангийн 17.3 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.2 дахь заалт.

⚖️ ХЯНАЛТЫН ШАТ

• Гомдлол гаргагч: Shүүгдэгчийн өмгөөлөгч Г.Баяржаргал, Б.Мэргэн.
• Гомдлолын шалтгаан: Анхан болон давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэр, түүний үндэслэл болсон нотлох баримтуудыг судалж үзэхэд энэ хэрэгт мөрдөн шалгах ажиллагаа нэг талыг барьж дутуу явагдсан, хэргийн үйл баримт болон шүүгдэгчийн гэм буруугийн талаар шүүхээс хууль зүйн дүгнэлт хийж, хэргийг эцэслэн шийдвэрлэхэд нотлох баримтын хүрэлцээт байдал хангагдаагүй, шүүгдэгчийн өмгөөлөгч нарын гомдолд дурдсан, хэргийг шийдвэрлэхэд ач холбогдол бүхий тодорхой мөрдөн шалгах ажиллагаа хийгдээгүй нь оролцогчийн хуулиар олгогдсон эрхийг хязгаарласан, шүүх хэргийг хянан шийдвэрлэхдээ яллах болон өмгөөлөх талын шинжлэн судалсан баримт нэг бүрийн нотолгооны ач холбогдол, нотлох чадвар, харилцан хамаарлыг тал бүрээс нь үнэлж, хэргийн үйл баримт болон шүүгдэгчийн гэм буруугийн талаар иж бүрэн дүгнэлт хийгээгүй, шүүхийн хэлэлцүүлгийн явцад шүүгдэгчийн өмгөөлөгч нарын гаргасан зарим санал дүгнэлт, гомдлын талаар дүгнэлт хийхгүй орхигдуулсан байх тул шийтгэх тогтоол, магадлалыг хууль ёсны ба үндэслэл бүхий шаардлагыг хангаагүй байна гэж дүгнэв.
• Шийдвэр: Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 03 дугаар сарын 28-ны өдрийн 863 дугаар шийтгэх тогтоол, Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 06 дугаар сарын 12-ны өдрийн 741 дүгээр магадлалыг тус тус хүчингүй болгож, хэргийг прокурорт буцааж шийдвэрлэсэн.

📚 ҮНДЭСЛЭЛ

• Хяналтын шатны шүүх хуралдаанаар тухайн хэрэгт хамааралтай нотлох баримт бүрийн эх сурвалжийг магадлан шалгаж, тал бүрээс нь нягт нямбай, бүрэн гүйцэд, бодит байдлаар шинжлэн судалж, харьцуулан үнэлэх замаар гэмт хэргийн сэдэлт, зорилго, гэмт хэрэг гарсан байдал, гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол, хор уршиг, шүүгдэгчийг яллах, эсхүл цагаатгах үндэслэл, хэргийн зүйлчлэл болон эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх, хүндрүүлэх нөхцөл байдлыг хөдөлбөргүй тогтоосноор шүүхээс хэргийн бодит байдалд нийцсэн шийдвэр гаргах, гэм хорын хохирлыг үндэслэлтэй зөв шийдвэрлэх нөхцөл бүрдэнэ.
• Анхан болон давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэр, түүний үндэслэл болсон нотлох баримтуудыг судалж үзэхэд энэ хэрэгт мөрдөн шалгах ажиллагаа нэг талыг барьж дутуу явагдсан, хэргийн үйл баримт болон шүүгдэгчийн гэм буруугийн талаар шүүхээс хууль зүйн дүгнэлт хийж, хэргийг эцэслэн шийдвэрлэхэд нотлох баримтын хүрэлцээт байдал хангагдаагүй, шүүгдэгчийн өмгөөлөгч нарын гомдолд дурдсан, хэргийг шийдвэрлэхэд ач холбогдол бүхий тодорхой мөрдөн шалгах ажиллагаа хийгдээгүй нь оролцогчийн хуулиар олгогдсон эрхийг хязгаарласан, шүүх хэргийг хянан шийдвэрлэхдээ яллах болон өмгөөлөх талын шинжлэн судалсан баримт нэг бүрийн нотолгооны ач холбогдол, нотлох чадвар, харилцан хамаарлыг тал бүрээс нь үнэлж, хэргийн үйл баримт болон шүүгдэгчийн гэм буруугийн талаар иж бүрэн дүгнэлт хийгээгүй, шүүхийн хэлэлцүүлгийн явцад шүүгдэгчийн өмгөөлөгч нарын гаргасан зарим санал дүгнэлт, гомдлын талаар дүгнэлт хийхгүй орхигдуулсан байх тул шийтгэх тогтоол, магадлалыг хууль ёсны ба үндэслэл бүхий шаардлагыг хангаагүй байна гэж дүгнэв.
• Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 40.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.2-т заасныг удирдлага болгон хяналтын шатны шүүх хуралдаанаас ТОГТООХ нь: Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 03 дугаар сарын 28-ны өдрийн 863 дугаар шийтгэх тогтоол, Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 06 дугаар сарын 12-ны өдрийн 741 дүгээр магадлалыг тус тус хүчингүй болго сугай.