Хувь хүний зургийг зөвшөөрөлгүйгээр арилжааны зорилгоор ашиглах ба гэм хорыг арилгах

Хувь хүний гэрэл зураг, дүрс бичлэгийг өөрийнх нь зөвшөөрөлгүйгээр зар сурталчилгаа болон арилжааны зорилгоор ашиглах нь хууль бус бөгөөд зөрчил гаргасан этгээдээс зургийг нэн даруй устгуулах, ашиглахыг зогсоох, учирсан эдийн болон эдийн бус (сэтгэцийн) гэм хорыг Иргэний хууль, 21-ийн 21.5, Иргэний хууль, 497-ийн 497.1-д заасны дагуу мөнгөн хэлбэрээр бүрэн арилгуулахаар шаардах эрхтэй.

Оршил

Цахим орчин, сошиал медиа эрчимтэй хөгжиж буй өнөө үед иргэдийн гэрэл зураг, дүрс бичлэгийг тэдний зөвшөөрөлгүйгээр зар сурталчилгаа болон арилжааны бусад зорилгоор ашиглах зөрчил түгээмэл гарч байна. "Миний зургийг фэйсбүүкээс аваад постер дээрээ тавьчихсан байна", "Намайг дэлгүүрээр үйлчлүүлж байхад авсан бичлэгээ сошиал хуудсандаа тавьжээ" гэх мэт гомдлууд иргэдийн дунд их байдаг.

Монгол Улсын хууль тогтоомжоор хүний төрөлх эрх буюу өөрийн дүр төрхөө хамгаалах эрхийг нарийвчлан зохицуулсан байдаг бөгөөд зөвшөөрөлгүй ашигласан этгээдээс гэм хорыг арилгахыг шаардах бүрэн эрхтэй.

Хууль зүйн үндэслэл ба эрх зүйн зохицуулалт

Хувь хүний дүр төрх, гэрэл зураг, хувийн мэдээллийг зөвшөөрөлгүй ашиглах харилцааг дараах хуулиудаар нарийвчлан зохицуулдаг:

• Дүр төрхөө хамгаалах эрх: Иргэний Хууль 21.5 (мөн Иргэний хууль, 21-ийн 21.5)-д иргэний дүрсийг гэрэл зураг, кино, дүрс бичлэгийн хальс, хөрөг зураг болон бусад хэлбэрээр өөрийнх нь зөвшөөрөлгүйгээр нийтэлсэн, олон нийтэд үзүүлснээс гэм хор учирсан гэж үзвэл тухайн этгээд гэм хорыг арилгахыг шаардах эрхтэй.
• Хувийн мэдээлэл цуглуулах, ашиглах зөвшөөрөл: Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах тухай /шинэчилсэн найруулга/, 8-д зааснаар мэдээлэл хариуцагч хуульд зааснаас бусад тохиолдолд иргэний мэдээллийг цуглуулах, боловсруулах, ашиглахдаа мэдээллийн эзнээс бичгээр эсхүл цахимаар заавал зөвшөөрөл авна. Мөн Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах тухай /шинэчилсэн найруулга/, 16-д зааснаар мэдээллийн эзэн зөвшөөрөлгүй ашигласан мэдээллээ нэн даруй устгуулах, гэм хороо арилгуулах эрхтэй.
• Зар сурталчилгааны хориглолт: Зар Сурталчилгааны Тухай 23.1-д зааснаар зар сурталчилгаанд хувь хүнийг үзүүлэх, дүрслэхдээ тухайн хүнээс урьдчилан зөвшөөрөл авах үүрэгтэй.
• Гэм хорыг арилгах хариуцлага: Иргэний Хууль 497.1 (болон Иргэний хууль, 497), Иргэний Хууль 21.9 нар зааснаар бусдын эрх, нэр төр, ажил хэргийн нэр хүндэд хууль бусаар гэм хор учруулсан этгээд уг гэм хорыг бүрэн хариуцан арилгана.
• Эдийн болон эдийн бус (сэтгэцийн) гэм хор: Зургийг арилжааны зорилгоор зөвшөөрөлгүй ашигласны улмаас сэтгэл санааны болон нэр төрийн хохирол учирсан бол Иргэний Хууль 230.2, Иргэний хууль, 230, Иргэний хууль, 511-ийн дагуу эдийн бус гэм хорыг мөнгөн хэлбэрээр болон няцаалт хийлгэх замаар арилгуулна.

Зөвшөөрөл шаардагдахгүй үл хамаарах тохиолдол

Иргэний хууль, 21-ийн 21.6-д зааснаар дараах тохиолдолд иргэний зөвшөөрөлгүйгээр дүрсийг ашиглаж болно:

1. Иргэний нийгэмд эзлэх байр суурьтай холбогдуулан түүнийг сурталчлах зорилгоор;
2. Сургалт, эрдэм шинжилгээний ажил, ажил хэргийн хүрээнд олон нийтийг хамарсан үйл ажиллагааны явцад уг этгээдийг дүрсэлсэн;
3. Тухайн этгээд өөрийгөө дүрслүүлсний төлөө хөлс, шан харамж авсан тохиолдолд.

Процессын дараалал

Практик алхмууд: Та юу хийх ёстой вэ?

Хэрэв таны зургийг зөвшөөрөлгүйгээр ашигласан бол дараах дарааллаар ажиллахыг зөвлөж байна:

1. Нотлох баримтыг бэхжүүлэх

Зөрчлийг устгахаас өмнө амжиж баримтжуулах хэрэгтэй.

• Зар сурталчилгаа, постер, сошиал постны "Screenshot" хийх.
• Тухайн линк (URL)-ийг хадгалах.
• Боломжтой бол нотариатаар цахим орчин дахь баримтад үзлэг хийлгэж, цаасан болон цахим хэлбэрээр баталгаажуулах.

2. Шаардлага хүргүүлэх

Тухайн байгууллага эсвэл хувь хүнд албан ёсны шаардлага хүргүүлнэ. Үүнд:

• Зургийг нэн даруй устгах, ашиглахыг зогсоох.
• Дахин ашиглахгүй байх баталгаа гаргах.
• Учирсан гэм хорыг (Иргэний хууль, 228, Иргэний хууль, 229-д заасны дагуу) мөнгөн хэлбэрээр нөхөн төлүүлэх.

3. Төрийн захиргааны байгууллагад хандах

Хэрэв арилжааны зар сурталчилгааны зорилгоор ашигласан бол Шударга өрсөлдөөн, хэрэглэгчийн төлөө газарт (ШӨХТГ) гомдол гаргана. Зар Сурталчилгааны Тухай 29.2 болон Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 10.1-д заасны дагуу хууль зөрчсөн хүнийг 500 нэгж (500,000 төгрөг), хуулийн этгээдийг 5,000 нэгж (5,000,000 төгрөг)-ээр торгуулах боломжтой.

4. Шүүхэд нэхэмжлэл гаргах

Захиргааны журмаар эсхүл шууд Иргэний хэргийн анхан шатны шүүхэд нэхэмжлэл гаргана. Нэхэмжлэлдээ:

• Эрх зөрчсөн үйлдлийг тогтоолгох.
• Зургийг ашиглахыг зогсоох, устгах, няцаалт хийхийг даалгах.
• Эдийн болон эдийн бус (сэтгэцийн) гэм хорыг Иргэний хууль, 511, Иргэний хууль, 510-д заасны дагуу мөнгөөр үнэлж нэхэмжлэх.

Шүүхийн практик жишээнүүд

Шүүх хувь хүний дүр төрх, нэр төр, ажил хэргийн нэр хүнд болон зохиогчийн эрхийн маргааныг шийдвэрлэхдээ дараах гол зарчмуудыг баримталдаг:

• Олон нийтийн сүлжээнд зөвшөөрөлгүй мэдээлэл, зураг түгээх ба хариуцлага: Монгол Улсын Дээд шүүхийн Тогтоол #4280-д хариуцагч фэйсбүүк сүлжээнд нэхэмжлэгчийн зургийг эвлүүлж, гүтгэсэн мэдээлэл тараасан хэрэгт шүүх хариуцагчийг мэдээллийн үнэн зөвийг нотолж чадаагүй тул мэдээллийг тухайн хэрэгслээр няцааж, эдийн бус гэм хорын хохиролд 2,000,000 төгрөг гаргуулахаар шийдвэрлэсэн.
• Байгууллагын ажил хэргийн нэр хүнд ба сошиал пост: Дээд шүүхийн Тогтоол #10448-д сошиал орчинд тараасан мэдээлэл маш хурдан тархдаг тул тухайн байгууллагын нэрийг шууд дурдаагүй байсан ч олон нийт ойлгохуйц байвал Иргэний хууль, 21.2-т зааснаар ажил хэргийн нэр хүндийг гутаасанд тооцож, няцаалт хийн уучлалт гуйхыг даалгасан.
• Нотлох үүрэг ба шалтгаант холбоо: Дээд шүүхийн Тогтоол #3264-д зааснаар гэм хор арилгуулах шаардлагад Иргэний хууль, 497.1-д заасан 4 нөхцөл (хууль бус үйлдэл, гэм хор, гэм буруу, тэдгээрийн шалтгаант холбоо) нотлогдсон байх шаардлагатай. Нэхэмжлэгч шаардлагаа нотолж чадахгүй бол нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгодог.
• Зохиогчийн эрх бүхий бүтээл, зургийг ашигласан тохиолдол: Дээд шүүхийн Тогтоол #4373-д зохиогчийн зөвшөөрөлгүйгээр түүний бүтээл дээр өөрийн нэр, зургийг байрлуулан хэвлэж борлуулсан үйлдлийг зохиогчийн эрх зөрчсөн гэж үзэж, учирсан хохирлыг гаргуулсан.
• Эрх ашиг хөндөгдсөн байх зарчим: Тогтоол #915 (болон Тогтоол #6611)-д дурдсанаар нэхэмжлэгч нь зөрчигдсөн эрх, ашиг сонирхол нь өөрт нь хамааралтай, тухайн зураг дээр өөрөө байгаа эсхүл бүтээлийн эрх эзэмшигч мөн гэдгээ хэрэгт авагдсан баримтаар нотолбол зохино.
• Ажилтны буруутай үйлдлийг ажил олгогч хариуцах: Хэрэв компани эсвэл байгууллагын ажилтан албан үүргээ гүйцэтгэх явцдаа бусдын зургийг зөвшөөрөлгүй авч сурталчилгаандаа ашигласан бол Иргэний хууль, 498.1-д зааснаар хариуцлагыг ажил олгогч байгууллага хариуцна.

Түгээмэл асуултууд (FAQ)

1. Олон нийтийн газар авсан зурагт бирын ард харагдсан бол зөвшөөрөл авах ёстой юу?

Иргэний хууль, 21.6-д зааснаар олон нийтийг хамарсан үйл ажиллагаа, сургалт, ажил хэргийн хүрээнд авсан зурагт нийтлэг байдлаар дүрслэгдсэн бол зөвшөөрөл шаардагдахгүй. Гэхдээ тухайн зургийг фокуслаж, яг таныг арилжааны сурталчилгааны гол нүүр царай болгон ашиглаж байгаа бол заавал урьдчилан зөвшөөрөл авах ёстой.

2. Сошиал орчинд өөрөө нийтэлсэн зургаа бусдад ашиглахыг зөвшөөрсөнд тооцох уу?

Үгүй. Иргэн өөрийн фэйсбүүк, инстаграмдаа зургаа оруулсан нь түүнийг ямар нэг компани арилжаа, зар сурталчилгааны зорилгоор ашиглаж болно гэсэн зөвшөөрөл болохгүй. Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах тухай /шинэчилсэн найруулга/, 8-д зааснаар ашиглах зорилгоо тодорхой танилцуулж, тусдаа зөвшөөрөл авах шаардлагатай.

3. Зөвшөөрөлгүй зургийг устгуулахаас гадна мөнгөн нөхөн төлбөр шаардаж болох уу?

Болно. Иргэний хууль, 21.5 болон Иргэний хууль, 511-д заасны дагуу зургийг устгуулахаас гадна сэтгэцийн хохирол болон тухайн зургийг ашигласнаас олох байсан орлого, бодит хохирлыг тооцон мөнгөн хэлбэрээр арилгуулахаар шүүхэд нэхэмжлэл гаргаж болно.

4. ШӨХТГ-т гомдол гаргах ба шүүхэд хандах хоёрын ялгаа юу вэ?

ШӨХТГ нь Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 10.1-д зааснаар тухайн байгууллага, иргэнд торгууль суулгах захиргааны шийтгэл ногдуулдаг. Мөн шүүхэд хандсанаар та өөрт учирсан эдийн болон эдийн бус хохирлын нөхөн төлбөрөө мөнгөөр гаргуулж авдаг.

Дүгнэлт / Гол санаа

Хувь хүний дүр төрх, гэрэл зураг нь иргэний салгаж болошгүй халдашгүй эрх бөгөөд үүнийг арилжаа, сурталчилгааны зорилгоор ашиглахад заавал урьдчилан зөвшөөрөл авах хууль зүйн шаардлагатай.

Хэрэв таны зургийг зөвшөөрөлгүй ашигласан бол:

1. Screenshot болон нотариатын үзлэгээр баримтыг даруй бэхжүүлэх;
2. Албан шаардлага хүргүүлж, ШӨХТГ-т Зөрчлийн тухай хуулиар гомдол гаргах;
3. Иргэний хууль, 21.5 болон Иргэний хууль, 497.1-д заасны дагуу шүүхэд хандан зургийг устгуулах, сэтгэл санааны болон эдийн хохирлоо бүрэн арилгуулах боломжтой.