Бусдын хүүхдийг гадаадад дагуулж явахад бүрдүүлэх зөвшөөрөл, баримт
Бусдын хүүхдийг гадаадад дагуулж явахад эцэг, эхийн нотариатаар гэрчлүүлсэн зөвшөөрөл, хүүхдийн паспорт, төрсний гэрчилгээ зэрэг шаардлагатай баримтыг хууль зүйн үндэслэлтэйгээр тайлбарлав.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Бусдын хүүхдийг гадаадад дагуулж явахын тулд хамгийн чухал нь хүүхдийн эцэг, эх буюу хууль ёсны асран хамгаалагчийн бичгээр өгсөн, нотариатаар гэрчлүүлсэн зөвшөөрөл юм. Үүний зэрэгцээ хүүхдийн хүчинтэй гадаад паспорт, төрсний гэрчилгээ зэрэг баримтыг бүрдүүлж, хилийн хяналтад бэлтгэлтэй байх шаардлагатай.
Энэ нийтлэлд бусдын хүүхдийг дагуулан гадаадад зорчих иргэдэд зориулж, шаардлагатай бичиг баримт, тэдгээрийг хэн, хэрхэн бүрдүүлэх, хилийн боомтод ямар хяналтад өртөж болохыг хууль зүйн үндэслэлтэйгээр тайлбарлав. Энэ нь хүүхдийн асрамж, уулзах хуваарийн маргаан биш, харин зөвхөн зорчих, дагуулах зөвшөөрөл, баримтын асуудалд төвлөрнө.
Хууль зүйн үндэслэл
Насанд хүрээгүй хүн гадаадад хэнтэй явна вэ
Монгол Улсын хуулиар насанд хүрээгүй хүн гадаадад хувийн хэргээр зорчих, цагаачлахдаа зөвхөн эцэг, эх буюу хууль ёсны асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн хамт явна. Энэ үндсэн дүрмийг Монгол улсын иргэн гадаадад хувийн хэргээр зорчих, цагаачлах тухай, 7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан.
Тиймээс эцэг, эхээс өөр хүн (жишээ нь өвөө, эмээ, багш, асран хамгаалагч бус төрөл садан) хүүхдийг дагуулах бол эцэг, эх буюу хууль ёсны төлөөлөгчийн зөвшөөрөл зайлшгүй шаардлагатай болно. Мөн 16-18 насны иргэн эцэг, эх, асран хамгаалагчийн хамт цагаачлах тохиолдолд түүний зөвшөөрлийг бичгээр авна гэж мөн хуулийн 7 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан.
Хүүхэд хамгаалагчгүй хилээр гарах хяналт
Хуулиар эцэг, эх буюу хууль ёсны хамгаалагч, харгалзан дэмжигчгүй хүүхдийг Монгол Улсын хилээр авч гарах тохиолдолд хууль сахиулах байгууллага хяналт тавьж, хүүхэд хамгаалах байгууллагад мэдэгдэнэ гэж Монгол улсын иргэн гадаадад хувийн хэргээр зорчих, цагаачлах тухай, 7 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасан. Хүүхдийг хилээр нэвтрүүлэхэд хяналт тавих журмыг хууль зүйн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална.
Практикт энэ нь хилийн хяналтын ажилтан зөвшөөрөл, баримтыг нягталж, шаардлагатай бол холбогдох байгууллагад мэдэгдэх боломжтой гэсэн үг. Тиймээс зөвшөөрлийг урьдчилан бэлтгэх нь зорчилтыг саадгүй явуулах гол арга.
Зөвшөөрлийн хэлбэр ба нотариатын үүрэг
Зөвшөөрөл нь бичгээр байх нь чухал. Найдвартай байх үүднээс нотариатаар гэрчлүүлэх нь зөв. Нотариатын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 9 дүгээр зүйлээр нотариатын үйлдэл хийх албан ёсны хэл нь монгол хэл байна. Хилийн чанадад ажиллаж байгаа Монгол Улсын дипломат төлөөлөгчийн газар ч нотариатын үйлдэл хийх бөгөөд үйлчлүүлэгчийн хүсэлтээр баримт бичгийг орчуулан өгч болно.
Нотариатч үйлчлүүлэгчийн хувийн байдлыг иргэний баримт бичиг, эрх бүхий байгууллагын тодорхойлолт, цахим мэдээллийн сангийн мэдээлэл зэргээр тогтоохыг Нотариатын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 27 дугаар зүйлд заасан. Итгэмжлэл гэрчлэхдээ төлөөлүүлэгч, төлөөлөгчийн овог, нэр, хаяг, олгосон он, сар, өдөр, бүрэн эрх болон хугацааг бичих ёстойг Нотариатын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 41 дүгээр зүйлээр тогтоосон.
Хүүхдийн эрх, эцэг эхийн үүрэг
Эцэг, эх нь хүүхдийн эрх, дээд ашиг сонирхлыг хүн, хуулийн этгээдийн өмнө итгэмжлэлгүйгээр төлөөлж, хамгаална гэж Гэр бүлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 28 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан. Мөн хүүхдийг наад захын хэрэгцээт зүйлээр хангах, эрүүл, аюулгүй орчинд өсгөх нь эцэг, эхийн үүрэг гэдгийг Хүүхдийн эрхийн тухай, 10 дугаар зүйл, Гэр бүлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 31 дүгээр зүйлээр тогтоосон. Эдгээр нь хүүхдийг дагуулан яваа насанд хүрсэн хүн хүүхдийн аюулгүй байдал, ашиг сонирхлыг тэргүүнд тавих үндэслэл болно.
Практик алхамууд
Доорх дарааллаар бэлтгэлээ хийвэл хилийн боомтод саад багатай зорчино.
1. Эцэг, эх буюу хууль ёсны төлөөлөгчийн зөвшөөрлийг бичгээр гаргуулах
Зөвшөөрөлд дараах мэдээллийг тодорхой тусгах нь зүйтэй:
- Хүүхдийг дагуулж яваа насанд хүрсэн хүний овог, эцэг (эх)-ийн нэр, өөрийн нэр, иргэний үнэмлэхийн дугаар;
- Хүүхдийн овог, эцэг (эх)-ийн нэр, өөрийн нэр, төрсөн он, сар, өдөр;
- Зорчих улс, хугацаа;
- Зөвшөөрөл олгосон эцэг, эх буюу хууль ёсны төлөөлөгчийн мэдээлэл, гарын үсэг;
- Зөвшөөрөл олгосон он, сар, өдөр.
Хэрэв эцэг, эх хоёулаа байгаа бол хоёулаа зөвшөөрөл өгөх нь найдвартай. Хууль ёсны асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч бол тэдгээрийн шийдвэр, гэрчилгээг хавсаргана.
2. Зөвшөөрлийг нотариатаар гэрчлүүлэх
Бичгээр үйлдсэн зөвшөөрлийг нотариатчаар гэрчлүүлснээр баримтын бодит байдал, гарын үсэг баталгаажина. Гадаадад байгаа эцэг, эх бол Монгол Улсын дипломат төлөөлөгчийн газарт хандаж нотариатын үйлдэл хийлгэх боломжтойг Нотариатын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 9 дүгээр зүйлээр баталгаажуулна.
3. Хүүхдийн паспорт, төрсний гэрчилгээг шалгах
Хүүхэд хүчинтэй үндэсний гадаад паспорттой байх шаардлагатай. Монгол улсын иргэн гадаадад хувийн хэргээр зорчих, цагаачлах тухай, 8 дугаар зүйлээр насанд хүрээгүй хүнд үндэсний гадаад паспорт, эсхүл эцэг, эх, хууль ёсны асран хамгаалагчийн хамт түр хугацаагаар зорчих хүүхдэд үндэсний гадаад паспортад хавсаргагдах үнэмлэх олгож болно.
Иргэний улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 17 дугаар зүйлээр 16-аас доош насны хүүхдэд энгийн гадаад паспортыг 5 жилээр олгоно. Мөн 16-аас доош настай хүүхэд паспорт авахдаа төрсний гэрчилгээ, хууль ёсны төлөөлөгчийн иргэний үнэмлэх эсхүл асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчээр тогтоосон шийдвэрийг бүрдүүлнэ.
Төрсний гэрчилгээг хүүхдийн эцэг, эхийг нотлох баримт болгон авч явах нь зүйтэй. Төрсний бүртгэлийн талаар Иргэний улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 6 дугаар зүйлээр зохицуулсан.
4. Баримтыг олон хэлээр бэлтгэх
Гадаад улсын хилийн хяналтад зөвшөөрөл, төрсний гэрчилгээг тухайн улсын хэл эсхүл англи хэлээр орчуулуулах шаардлага гарч болно. Нотариатчаар гэрчлүүлж, шаардлагатай бол орчуулга хийлгэх нь зүйтэй. Гадаад улс руу зорчих виз, тэдгээрийн нэмэлт шаардлагыг тухайн улсын элчин сайдын яам, консулын газар тогтоодог тул урьдчилан лавлана уу.
5. Хилийн хяналтад үзүүлэх
Хилээр нэвтрэхдээ дараах баримтыг бэлэн байлгана:
- Хүүхдийн хүчинтэй гадаад паспорт;
- Хүүхдийг дагуулж яваа насанд хүрсэн хүний иргэний үнэмлэх, паспорт;
- Эцэг, эх буюу хууль ёсны төлөөлөгчийн нотариатаар гэрчлүүлсэн зөвшөөрөл;
- Хүүхдийн төрсний гэрчилгээ;
- Шаардлагатай бол асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн шийдвэр.
Шүүхийн практик
Доорх шийдвэрүүд нь хүүхдийн асрамж, эцэг тогтоох зэрэг асуудалтай холбоотой боловч хүүхдийн баримт бичиг, итгэмжлэл, нотариатын үйлдлийн ач холбогдлыг ойлгоход тус болно. Эдгээр нь дагуулах зөвшөөрлийн талаарх шууд маргаан биш гэдгийг анхаарна уу.
- Итгэмжлэлийн хүрээ, нотариатын үүрэг: Итгэмжлэлээр олгосон эрх тодорхой байх, нотариатч итгэмжлэлийн агуулга, үр дагаврыг тайлбарлах үүргээ биелүүлэх ёстойг Тогтоол #8480 дугаар тогтоолоор онцолсон. Түүнчлэн нотариатч итгэмжлэлийг гэрчлэхдээ хууль зөрчсөн эсэхийг Тогтоол #3003, Тогтоол #3082, Тогтоол #7647 зэрэг шийдвэрээр хянасан.
- Гадаад хэл дээрх баримтын орчуулга: Гадаад хэл дээрх нотлох баримтыг монгол хэлээр албан ёсоор орчуулж хавсаргах шаардлагыг Тогтоол #1846 дугаар тогтоолд дурдсан. Энэ нь баримтыг олон хэлээр бэлтгэх практик ач холбогдлыг харуулна.
- Хүүхдийн паспорт, баримтыг буцаан авах: Хүүхдийн төрсний гэрчилгээ, гадаад паспортыг гаргуулах асуудлыг Тогтоол #2879 дугаар тогтоолд авч үзсэн нь хүүхдийн баримтыг эцэг, эх буюу хууль ёсны төлөөлөгч хадгалах, эзэмшихтэй холбоотой.
Эдгээр шийдвэр нь нотариатын үйлдэл, итгэмжлэл, баримтын хэлбэрийн ач холбогдлыг баталгаажуулна. Харин дагуулах зөвшөөрлийн талаарх тусгай шүүхийн шийдвэр энэ эх сурвалжид байхгүй тул дээрх ерөнхий зарчмыг баримтлана.
Түгээмэл асуултууд
Бусдын хүүхдийг гадаадад дагуулж явахад эцэг, эхийн зөвшөөрөл заавал хэрэгтэй юу?
Тийм. Монгол улсын иргэн гадаадад хувийн хэргээр зорчих, цагаачлах тухай, 7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт насанд хүрээгүй хүн гадаадад зөвхөн эцэг, эх буюу хууль ёсны асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн хамт явна гэж заасан. Тиймээс эцэг, эхийн бус хүн хүүхдийг дагуулах бол эцэг, эх буюу хууль ёсны төлөөлөгчийн бичгээр, нотариатаар гэрчлүүлсэн зөвшөөрөл шаардлагатай.
Эцэг, эхийн зөвшөөрөл ямар хэлбэртэй, хэн гэрчлэх ёстой вэ?
Зөвшөөрлийг бичгээр үйлдэж, нотариатаар гэрчлүүлэх нь найдвартай. Нотариатын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 9 дүгээр зүйлээр нотариатын үйлдэл хийх албан ёсны хэл нь монгол хэл байна. Хилийн чанадад ажиллаж байгаа дипломат төлөөлөгчийн газар ч нотариатын үйлдэл хийж болно. Нотариатч үйлчлүүлэгчийн хувийн байдлыг иргэний баримт бичгээр тогтоох үүрэгтэй.
Хүүхэд гадаадад зорчиход ямар паспорт, баримт шаардлагатай вэ?
Монгол улсын иргэн гадаадад хувийн хэргээр зорчих, цагаачлах тухай, 8 дугаар зүйлээр насанд хүрээгүй хүнд үндэсний гадаад паспорт, эсхүл эцэг, эх, хууль ёсны асран хамгаалагчийн хамт түр хугацаагаар зорчих хүүхдэд үндэсний гадаад паспортад хавсаргагдах үнэмлэх олгож болно. Иргэний улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 17 дугаар зүйлээр 16-аас доош насны хүүхдэд энгийн гадаад паспортыг 5 жилээр олгоно. Гадаад паспорт авахдаа төрсний гэрчилгээ, хууль ёсны төлөөлөгчийн иргэний үнэмлэх зэргийг бүрдүүлнэ.
Хүүхэд эцэг, эхгүйгээр хилээр гарахыг хэрхэн хянадаг вэ?
Монгол улсын иргэн гадаадад хувийн хэргээр зорчих, цагаачлах тухай, 7 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт эцэг, эх буюу хууль ёсны хамгаалагч, харгалзан дэмжигчгүй хүүхдийг Монгол Улсын хилээр авч гарах тохиолдолд хууль сахиулах байгууллага хяналт тавьж, хүүхэд хамгаалах байгууллагад мэдэгдэнэ гэж заасан. Хүүхдийг хилээр нэвтрүүлэхэд хяналт тавих журмыг хууль зүйн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална.
16-18 насны хүүхдийн зөвшөөрлийг хэрхэн авдаг вэ?
Монгол улсын иргэн гадаадад хувийн хэргээр зорчих, цагаачлах тухай, 7 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгээр Монгол Улсын 16-18 насны иргэн эцэг, эх, асран хамгаалагчийн хамт цагаачлах тохиолдолд түүний зөвшөөрлийг бичгээр авна. Өөрөөр хэлбэл, 16-18 насны хүүхдийн хувьд түүний өөрийн бичгээр өгсөн зөвшөөрлийг нэмж авч болно.
Дүгнэлт
Бусдын хүүхдийг гадаадад дагуулж явахдаа дараахь зүйлийг санаарай:
- Хамгийн чухал баримт нь эцэг, эх буюу хууль ёсны асран хамгаалагчийн бичгээр өгсөн, нотариатаар гэрчлүүлсэн зөвшөөрөл юм. Үүнийг урьдчилан гаргуулж, хүүхдийн нэр, зорчих улс, хугацааг тодорхой тусгаарай.
- Хүүхдийн хүчинтэй гадаад паспорт, төрсний гэрчилгээг бэлтгэж, шаардлагатай бол орчуулга, нотариатын гэрчлэл хийлгээрэй.
- Паспорт ба зөвшөөрөл нь өөр өөр зүйл гэдгийг ялгаж ойлгоорой: паспорт нь хүүхдийн хэн болохыг, зөвшөөрөл нь хэн дагуулж явах эрхтэйг батална. Гадаад улс руу ороход тухайн улсын виз, нэвтрэх нөхцөлийг тусад нь шалгана.
- Хилийн хяналтад бэлтгэлтэй байж, дээрх баримтыг хавсарган үзүүлээрэй. Хууль сахиулах байгууллага хяналт тавьж, шаардлагатай бол хүүхэд хамгаалах байгууллагад мэдэгдэх боломжтойг Монгол улсын иргэн гадаадад хувийн хэргээр зорчих, цагаачлах тухай, 7 дугаар зүйлээр тогтоосон.
Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл, практик зөвлөмжөөр хангах зорилготой бөгөөд тухайн тохиолдлын онцлогоос хамааран нотариатч, хилийн байгууллага, эсхүл мэргэжлийн хуульчтай зөвлөлдөхийг зөвлөж байна.