Улсын дээд шүүхийн Шүүх хуралдааны тогтоол

📄 ХЭРГИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА

• Үйл явдал: Өлзийт сумын иргэдээс хандиваар цуглуулсан 207 толгой малыг 15 000 000 төгрөгөөр худалдсан тухай.
• Нэхэмжлэгч: Өлзийт сумын Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын тэргүүлэгчдийн нэхэмжлэлтэй. Ч.Мөнхбаяраас 4 000 000 төгрөг, өмгөөллийн хөлс 400 000 төгрөг, нийт 4 400 000 төгрөгийг гаргуулах тухай нэхэмжлэлтэй.
• Хариуцагч: Ч.Мөнхбаяр. 2014 оны 07 сарын 04 өдөр гэрээ хэлцэл хийгээгүй, 11 000 000 төгрөгийг бэлнээр өгсөн, үлдэгдэл 4 000 000 төгрөгийг өгөхгүй байна.

🏛️ АНХАН ШАТ

• Шийдвэр: Ч.Мөнхбаяраас 1 656 000 төгрөг гаргуулан, нэхэмжлэлийн шаардлагаас 2 744 000 төгрөгийг хэрэгсэхгүй болгож, улсын тэмдэгтийн хураамжаас чөлөөлөгдсөн.
• Үндэслэл: Иргэний хуулийн 492.1.1, 219.1, 262.1, Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 41.1.3.

🔁 ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ

• Гомдлол гаргагч: Нэхэмжлэгч
• Гомдлолын шалтгаан: Анхан шатны шүүхийн шийдвэр хууль ёсны байх зарчмыг алдагдуулсан.
• Шийдвэр: Ч.Мөнхбаяраас 4 400 000 төгрөг гаргуулан, улсын орлогод 85 350 төгрөгийг хэвээр үлдээсэн.
• Үндэслэл: Иргэний хуулийн 262.1, 219.1, Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 41.1.3.

⚖️ ХЯНАЛТЫН ШАТ

• Гомдлол гаргагч: Хариуцагч
• Гомдлолын шалтгаан: Давж заалдах шатны шүүхийн магадлалд хууль хэрэглээний хувьд өөрчлөлт оруулах нь зүйтэй гэж хяналтын шатны шүүх бүрэлдэхүүн дүгнэсэн.
• Шийдвэр: Архангай, Баянхонгор, Өвөрхангай аймгийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2016 оны 04 сарын 25 өдрийн 16 дугаар магадлалын тогтоох хэсгийн 1 дэх заалтад “..262 дугаар зүйлийн 262.1...” гэснийг “...243 дугаар зүйлийн 243.1...” гэж өөрчилж, бусад заалтыг хэвээр үлдээж, хариуцагч Ч.Мөнхбаярын гомдлыг хангахгүй орхисон.

📚 ҮНДЭСЛЭЛ

• Хяналтын шатны шүүх нь давж заалдах шатны шүүхийн магадлалд хууль хэрэглээний хувьд өөрчлөлт оруулах нь зүйтэй гэж дүгнэсэн.
• Зохигчид 2014 оны 07 сарын 04 өдөр худалдах-худалдан авах гэрээ байгуулсан, худалдан авагч Ч.Мөнхбаяр нь малын үнээс 11 000 000 төгрөгийг өгсөн байх ба гэрээ хүчин төгөлдөр учир гэрээнд заасан үүргээ талууд биелүүлэх үүрэгтэй.
• Худалдах-худалдан авах гэрээгээр худалдагч нь биет байдлын доголдолгүй, эрхийн зөрчилгүй хөрөнгө, түүнтэй холбоотой баримт бичгийг худалдан авагчийн өмчлөлд шилжүүлэх, худалдан авагч нь худалдагчид хэлэлцэн тохирсон үнийг төлж, худалдан авсан хөрөнгөө хүлээн авах үүргийг тус тус хүлээдэг.
• Хариуцагч Ч.Мөнхбаяр нь 207 бог малыг 15 000 000 төгрөгөөр худалдан авахаар тохирсон болохоо үндсэндээ маргаагүй боловч мал хэт туранхай байсан, хот руу нэг малыг 8 000 төгрөгөөр тооцож ачуулж, зардал их гарсан тул гэрээний нөгөө талд мэдэгдэж, үнийг бууруулсан гэж маргаж, 1 000 000 төгрөг төлнө гэх татгалзлаа баримтаар нотолж чадаагүй байна.
• Гэрээгээр нийлүүлсэн зүйл чанарын шаардлага хангаагүй, доголдолтой бол худалдан авагч Иргэний хуулийн 254.4-т заасан хугацаанд гэрээний нөгөө талдаа хандах эрхтэй байхад ийнхүү хандсан, үнийг бууруулсан гэх байдал баримтаар нотлогдоогүй байна.
• Давж заалдах шатны шүүх хэрэгт цугларсан баримтанд тулгуурлан үндэслэн нэхэмжлэлийн шаардлагыг үндэслэлтэй гэж үзсэн нь Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 40.1, 40.2-т заасан нотлох баримтыг үнэлэх журамд нийцсэн байна.
• Харин зохигчдын хооронд худалдах-худалдан авах гэрээний харилцаа үүссэн байхад зээлээр худалдах-худалдан авах гэрээ байгуулагдсан гэж үзсэн нь гэрээний агуулгад тохирохгүй тул магадлалд хууль хэрэглээний өөрчлөлт оруулах үндэслэлтэй гэж үзнэ.
• Зээлээр худалдах-худалдан авах гэрээ нь худалдсан эд зүйлийн үнийг хэсэгчлэн төлөх, үүнтэй холбоотой хүү тооцож, үнэ нэмэгддэг үндсэн шинжийг агуулдаг тул тохирсон үнийг хэсэгчлэн төлөх ердийн худалдах-худалдан авах гэрээнээс ялгаж, эрх зүйн харилцааг зөв тодорхойлох нь зүйтэй байжээ.
• Монгол Улсын Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 176.2.2-т заасныг удирдлага болгон тохирсон үнийг хэсэгчлэн төлөх ердийн худалдах-худалдан авах гэрээнээс ялгаж, эрх зүйн харилцааг зөв тодорхойлох нь зүйтэй байжээ.