Нийтийн албан тушаалтан орон нутгийн өмчит компанид албан тушаал хавсран эрхлэх нь: Хууль зүйн зохицуулалт

Нийтийн албан тушаалтан орон нутгийн өмчит хуулийн этгээдэд зөвхөн өмчлөгчийг төлөөлөн ТУЗ болон хяналтын байгууллагад ажиллахыг зөвшөөрдөг бөгөөд удирдах, гүйцэтгэх албан тушаалыг давхар эрхлэх, эсхүл удирдах албан тушаалтны бичгээр өгсөн зөвшөөрөлгүйгээр бусад ажил, үүрэг хавсрах нь нийтийн албанаас халагдах сахилгын болон захиргааны хариуцлага дуудах үндэслэл болдог.

Оршил

Монгол Улсын хууль тогтоомжоор нийтийн албан тушаалтан албаны чиг үүргээ хэрэгжүүлэхдээ хувийн ашиг сонирхлоос ангид байх, ашиг сонирхлын зөрчил үүсэхээс урьдчилан сэргийлэх хатуу шаардлагыг тавьдаг. Нийтийн албанд ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тогтолцооны гол зорилго нь олон нийтийн итгэлийг хамгаалахад оршдог Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 3.

Орон нутгийн өмчит компаниуд (ОНӨК) болон орон нутгийн өмчит үйлдвэрийн газрууд (ОНӨҮГ)-ын удирдлага, хяналтын бүтцэд нийтийн албан тушаалтан ажиллах тохиолдол практикт түгээмэл байдаг. Гэвч энэхүү "хавсран эрхлэх" асуудал нь хуулиар зөвшөөрөгдсөн "өмчлөгчийн төлөөлөл" байх уу, эсхүл Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 18-д зааснаар хориглосон "давхар ажил эрхлэлт" үү гэдгийг зааглах нь хууль зүйн болон практик ач холбогдолтой юм.

Хууль зүйн зохицуулалт ба үндэслэл

Нийтийн албан тушаалтан өөр ажил, албан тушаал хавсран эрхлэх харилцааг Авлигын эсрэг хууль, 4 болон Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 4-д заасан субъектүүдийн хүрээнд дараах байдлаар зохицуулдаг.

1. Давхар ажил эрхлэлтийн хязгаарлалт ба зөвшөөрөгдөх нөхцөл

Нийтийн албан тушаалтан хуулиар тусгайлан зөвшөөрснөөс өөр ажил, албан тушаал давхар эрхлэхийг зарчмын хувьд хориглоно Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 18. Гэхдээ Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 18-ийн 18.5-д заасны дагуу дараах ажлыг давхар эрхэлж болно:

• Багшлах, эрдэм шинжилгээний болон бүтээлч ажил гүйцэтгэх;
• Ашиг сонирхлын зөрчил үүсэхээргүй бол өөрийн удирдах албан тушаалтан, эрх бүхий байгууллагын бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр өгсөн зөвшөөрлийн үндсэн дээр бусад алба, гэрээний ажил, үүрэг гүйцэтгэх.

Албан тушаалтан нийтийн албанд орох үедээ хуулиар зөвшөөрөөгүй өөр ажил эрхэлж байгаа бол энэ тухай дээд шатны албан тушаалтанд бичгээр танилцуулах үүрэгтэй Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 19. Танилцуулга хүлээн авсан албан тушаалтан 30 хоногийн дотор тухайн ажлаас чөлөөлөх, гэрээг цуцлах эсэх шийдвэрийг бичгээр гаргана Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 19.

2. Орон нутгийн өмчийн төлөөлөл ба аж ахуйн үйл ажиллагааны хориглолт

Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 20-ийн 20.1-д зааснаар албан тушаалтан аж ахуйн үйл ажиллагаа гардан эрхлэх болон аж ахуйн нэгжийн удирдах бүтцэд ажиллахыг хориглодог. Төрийн болон орон нутгийн өмчит хуулийн этгээдэд өмчлөгчийг төлөөлөн Төлөөлөн удирдах зөвлөл (ТУЗ) болон хяналтын байгууллагад ажиллахыг зөвшөөрдөг боловч дараах хязгаарлалт үйлчилнэ:

• Гүйцэтгэх удирдлагад ажиллахгүй байх: ОНӨК-д гүйцэтгэх захирал, менежер зэрэг гүйцэтгэх болон удирдах албан тушаал давхар эрхлэх боломжгүй Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 20.
• Санхүүгийн сонирхол үүсгэхгүй байх: НААШЗХ-ийн §22.3.3-т зааснаар тухайн компанийн хувьцаа, үнэт цаас эзэмших, эсхүл Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 20-ийн 20.3-т зааснаар тухайн хуулийн этгээдэд бараа, ажил, үйлчилгээ нийлүүлэх замаар ашиг авч болохгүй.
• Албан тушаалаас чөлөөлөгдсний дараах хязгаарлалт: Албан тушаалтан нийтийн албанаас чөлөөлөгдсөнөөс хойш 2 жилийн хугацаанд урьд нь шийдвэр гаргаж, хяналт тавьж байсан аж ахуйн нэгжийн хувь, хөрөнгө эзэмшигч болох, тус нэгжээс хөрөнгө шилжүүлж авахыг хориглоно Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 20. (Санамж: Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 11-ийн 11.4-т зааснаар томилогдохоос өмнөх 2 жилийн хязгаарлалт нь төрийн болон орон нутгийн өмчит хуулийн этгээдэд ажиллаж байсан этгээдэд хамаарахгүй).

3. Шийдвэр гаргах ажиллагаа ба хамаарал бүхий этгээд

Нийтийн албан тушаалтан албан үүргээ гүйцэтгэхдээ өөрийн болон өөртэй нь хамаарал бүхий этгээдийн (эцэг, эх, төрсөн ах, эгч, дүү, гэр бүлийн гишүүн, эхнэр/нөхрийн төрсөн ах, эгч, дүү г.м) хувийн ашиг сонирхлыг хөндсөн захиргааны шийдвэр гаргах, гэрээ байгуулах, удирдах, хянахад оролцохыг хориглоно Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 3, Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 11.

4. Хууль зөрчсөн тохиолдолд хүлээлгэх хариуцлага

Хуулиар хориглосон хязгаарлалтыг зөрчсөн тохиолдолд Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 29-д зааснаар дараах хариуцлага ногдуулна:

• Сахилгын шийтгэл: Давхар ажил эрхлэх журмыг зөрчсөн, мэдэгдэх үүрэг биелүүлээгүй бол албан тушаалын цалинг 3 сар хүртэл 30 хувиар бууруулах, албан тушаал бууруулах Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 29. Ашиг сонирхлын зөрчилтэй захиргааны шийдвэр гаргасан, эсхүл зөрчлийг удаа дараа гаргасан бол нийтийн албанаас хална Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 29.
• Захиргааны хариуцлага: Аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхлэх хориглолтыг зөрчсөн этгээдийг хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 20 дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгож, байгуулсан гэрээ, зөвшөөрлийг хүчингүй болгоно Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 29.

Процессын зураглал

Нийтийн албан тушаалтан давхар ажил эрхлэх болон ОНӨК-ийн ТУЗ-д ажиллах асуудлыг шийдвэрлэх хууль зүйн процесс:

Практик алхмууд

Иргэн болон албан тушаалтан ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэхийн тулд дараах алгоритмыг баримтална:

1. Албан ёсоор танилцуулах: Албан тушаалтан ОНӨК-д ТУЗ-ийн гишүүнээр эсхүл бусад байдлаар ажиллаж байгаа бол томилогдсон даруйдаа Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 19-ийн 19.1-д заасны дагуу дээд шатны албан тушаалтанд бичгээр танилцуулах.
2. Бичгээр зөвшөөрөл авах: Багшлах, эрдэм шинжилгээний болон бусад зөвшөөрөгдөх ажил хавсран эрхлэх гэж байгаа бол Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 18-ийн 18.5.3-т заасны дагуу удирдах албан тушаалтнаасаа бичгээр зөвшөөрөл авна.
3. Шийдвэр гаргахаас татгалзах (Recusal): Албан тушаалтан өөрийн болон хамаарал бүхий этгээдийн ашиг сонирхол хөндөгдөх нөхцөл үүсвэл Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 11-д зааснаар шийдвэр гаргах ажиллагаанд оролцохоос тайлбар гаргаж татгалзах.
4. ХОМ болон Урьдчилсан мэдүүлэг гаргах: Албан тушаалд томилогдохоос өмнө болон тухай бүр Хувийн ашиг сонирхлын болон хөрөнгө, орлогын мэдүүлгийг үнэн зөв мэдүүлэх.
5. АТГ-аас зөвлөгөө, дүгнэлт авах: Эргэлзээтэй асуудлаар Авлигатай тэмцэх газарт хандан ашиг сонирхлын зөрчил үүсэх эсэх талаар албан ёсны дүгнэлт, чиглэл авах.

Шүүхийн практикийн жишээнүүд

Шүүхээс нийтийн албан тушаалтны давхар ажил эрхлэлт, ашиг сонирхлын зөрчилтэй холбоотой маргааныг шийдвэрлэхдээ зөрчлийн шинж чанар, бодит нөхцөл байдал, сахилгын шийтгэлийн хууль зүйн үндэслэлийг нарийвчлан хянадаг.

1. Дээд шатны даргаас бичгээр зөвшөөрөл аваагүй тохиолдолд хариуцлага ногдуулах нь

Улсын дээд шүүхийн Тогтоол #2371 тохиолдолд, Сүхбаатар дүүргийн Мэргэжлийн хяналтын хэлтсийн дарга нь төрийн бус байгууллагад (ТББ) Удирдах зөвлөлийн даргаар давхар ажилласан маргаан гаржээ. Шүүхээс дүгнэхдээ: Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 18-ийн 18.5.3-т заасны дагуу албан тушаалтан ашиг сонирхлын зөрчил үүсэхээргүй бусад ажил эрхлэхдээ заавал удирдах албан тушаалтнаас бичгээр зөвшөөрөл авах үүрэгтэй. ТББ-ын удирдах байгууллагад ажилласан нь хяналтын чиг үүрэгтэй нь зөрчилдөж байсан бөгөөд зөвшөөрөл аваагүй тул Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 29-ийн 29.2.3-т зааснаар албан тушаал бууруулсан нь хууль ёсны гэж үзжээ.

2. Өмчлөгчийн төлөөлөл ба УИХ-ын гишүүний бүрэн эрх

Улсын дээд шүүхийн Тогтоол #9336 тогтоолд УИХ-ын гишүүн төрийн өмчит компанийн ТУЗ-ийн гишүүнээр ажилласан нь давхар ажил эрхлэлт мөн эсэхийг хэлэлцсэн. Шүүхээс УИХ-ын гишүүний хувьд төрийн өмчит компанийн ТУЗ-ийн гишүүнээр томилогдон ажиллах нь Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 18-д заасан давхар ажил эрхлэхийг хориглосон заалтад хамаарахгүй, өмчлөгчийг төлөөлөх бүрэн эрхийн дагуух зохицуулалт гэж үзэж нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгосон.

3. Бодит үйл ажиллагаа явуулаагүй ба зөрчлийг өөрөө арилгасан тохиолдол

Улсын дээд шүүхийн Тогтоол #956 тохиолдолд, албан хаагч хувийн компанийн гүйцэтгэх захирлаар бүртгэлтэй байсан ч тухайн компани нь бодитоор үйл ажиллагаа явуулаагүй, санхүүгийн орлого олоогүй, мөн шалгалтаас өмнө өөрөө чөлөөлөгдөж зөрчлийг арилгасан байжээ. Шүүхээс ашиг сонирхлын зөрчил бодитоор үүсээгүй байхад шууд Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 29-ийн 29.2.4-т заасан "албан тушаалаас халах" шийтгэл ногдуулсан нь зөрчлийн шинж байдалд нийцээгүй гэж дүгнэн, нэхэмжлэгчийг ажилд нь эгүүлэн тогтоосон.

4. Хамаарал бүхий этгээдэд төсвийн шийдвэр гаргах зөрчил

Улсын дээд шүүхийн Тогтоол #2596 тогтоолд сургуулийн захирал өөрийн нөхрийн дэлгүүрээс төсвийн хөрөнгөөр бараа материал худалдан авах шийдвэр гаргасан маргааныг шийдвэрлэжээ. Шүүхээс бараа материал сургуульд бодитоор нэвтэрсэн эсэхээс үл хамааран, Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 11-ийн 11.1-д заасан хамаарал бүхий этгээдийн ашиг сонирхлыг хөндсөн шийдвэр гаргасан нь Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 29-ийн 29.2.4-т зааснаар нийтийн албанаас халах хангалттай үндэслэл болно гэж дүгнэсэн.

5. Мэдүүлэг худал мэдүүлсний улмаас ажлаас халах

Улсын дээд шүүхийн Тогтоол #2735 тохиолдолд улсын байцаагч ХОМ-тээ хамаарал бүхий компанийн мэдээллийг тусгаагүй, гүйцэтгэх захирлын мэдээллийг удаа дараа худал мэдүүлсэн байна. Шүүхээс ашиг сонирхлын зөрчилтэй шийдвэр заавал гарсан байхыг шаардахгүй бөгөөд хувийн ашиг сонирхлын мэдүүлгийг удаа дараа худал мэдүүлсэн нь Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 29-ийн 29.2.4-т зааснаар нийтийн албанаас халах сахилгын шийтгэл хүлээлгэх үндэслэл болно гэж шийдвэрлэсэн.

Түгээмэл асуултууд (FAQ)

1. Нийтийн албан тушаалтан орон нутгийн өмчит компанийн ТУЗ-ийн гишүүнээр ажиллаж цалин, урамшуулал авч болох уу?

Өмчлөгчийг төлөөлөн ОНӨК-ийн ТУЗ-ийн гишүүнээр ажиллахыг хуулиар зөвшөөрдөг. Гэвч тухайн албан тушаалтан нь өөрийн үндсэн ажил, чиг үүрэгтэй зөрчилдөхгүй байх, албаны эрх мэдлээ ашиглан санхүүгийн давуу байдал тохируулахгүй байх ёстой. Олгогдох цалин, цагийн урамшуулал нь тухайн орон нутгийн ИТХ, Засаг даргаас баталсан журмын дагуу олгогдох бөгөөд хууль бус давуу байдал эдлэхийг хориглоно Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 20.

2. Нийтийн албан тушаалтан ОНӨК-д Гүйцэтгэх захирлаар давхар ажиллаж болох уу?

Болохгүй. Нийтийн албан тушаалтан аж ахуйн нэгжийн гүйцэтгэх удирдлага болон аж ахуйн үйл ажиллагааг гардан эрхлэхийг Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 20-ийн 20.1-д зааснаар хатуу хориглосон. Хэрэв Гүйцэтгэх захирлаар томилогдвол нийтийн албанаас халагдах хууль зүйн үр дагавартай.

3. Их, дээд сургуульд багшлах эсвэл судалгааны ажил хийхэд дээд шатны тушаалтнаас зөвшөөрөл авах шаардлагатай юу?

Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 18-ийн 18.5.2-т багшлах, эрдэм шинжилгээний болон бүтээлч ажлыг давхар эрхлэхийг зөвшөөрсөн байдаг. Гэсэн хэдий ч уг ажил нь үндсэн ажлын цагтай давхцах, эсхүл ашиг сонирхлын зөрчил бий болгох эрсдэлтэй бол Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 19-ийн 19.1-д заасны дагуу дээд шатны албан тушаалтандаа танилцуулж, ажлын байрны шаардлагад нийцүүлэх ёстой.

4. Шүүхийн шийдвэрээр ажилдаа эгүүлэн тогтоогдсон хүн 30 хоногийн дотор ХОМ шинээр гаргах ёстой юу?

Үгүй. Улсын дээд шүүхийн Тогтоол #1968 тогтоолд зааснаар шүүхийн шийдвэрээр урьд эрхэлж байсан албан тушаалдаа эгүүлэн тогтоогдсон этгээдийг төрийн албанд шинээр томилогдсон гэж үзэхгүй тул ХОМ шинээр гаргах 30 хоногийн хугацаа эхлэхгүй.

5. ТУЗ-ийн гишүүний хувиар ОНӨК-ийн бараа худалдан авалтын тендерт өөрийн хамаарал бүхий компанийг оролцуулж болох уу?

Үгүй. Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 11-ийн 11.1 болон Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 20-ийн 20.3-т зааснаар орон нутгийн өмчит хуулийн этгээдийн удирдлага, хяналтад байгаа албан тушаалтан тухайн байгууллагад бараа, ажил, үйлчилгээ нийлүүлэх замаар ашиг олох, хамаарал бүхий этгээдийн хувийн ашиг сонирхлыг хөндсөн шийдвэр гаргахыг хориглоно.

Дүгнэлт

Нийтийн албан тушаалтан орон нутгийн өмчит хуулийн этгээдэд ажиллахдаа зөвхөн "өмчлөгчийн төлөөлөл" буюу хяналтын чиг үүрэг бүхий ТУЗ болон хяналтын зөвлөлд ажиллахыг хуулиар хүлээн зөвшөөрдөг. Харин гүйцэтгэх удирдлагын түвшинд ажиллах, хувийн аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхлэх, эсхүл удирдах албан тушаалтны бичгээр олгох зөвшөөрөлгүйгээр бусад ажил, үүрэг давхар эрхлэхийг хатуу хориглодог.

Ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх хамгийн найдвартай арга бол Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 19-ийн 19.1-д заасны дагуу давхар эрхэлж буй ажил, үүргээ дээд шатны албан тушаалтандаа нэн даруй танилцуулж, шаардлагатай зөвшөөрлийг авч, сонирхлын зөрчил үүсэх нөхцөлд шийдвэр гаргахаас албан ёсоор татгалзаж байх явдал юм. Хуулиар хориглосон хязгаарлалтыг зөрчвөл захиргааны торгох шийтгэл хүлээхээс гадна Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай, 29-ийн 29.2.4-т зааснаар нийтийн албанаас халагдах эрсдэлтэй.