Гадаадын ажиллах хүч ашигласны төлөөх ажлын байрны төлбөр ба түүнийг тооцох журам

Гадаад улсын иргэнийг ажиллуулж буй ажил олгогч сар бүр нэг гадаад ажилтны төлөө хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 2 дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх ажлын байрны төлбөрийг урьдчилан төлөх үүрэгтэй бөгөөд төлөөгүй тохиолдолд 10 сая төгрөгөөр торгуулах, 2 жил гадаад ажилтан урих эрхийг хаах хариуцлага хүлээлгэнэ. Ашигт малтмалын салбарт квот хэтэрвэл төлбөрийн хэмжээ 10 дахин болж өсдөг. Засгийн газрын гэрээ, төсөл, боловсрол, эрүүл мэндийн салбарын мэргэжилтнүүд төлбөрөөс чөлөөлөгдөх боломжтой.

Хууль зүйн үндэслэл ба тооцоолол

Ажлын байрны төлбөрийн эрх зүйн зохицуулалт

Ажлын байрны төлбөр нь гадаад ажилтныг хөдөлмөр эрхлүүлсэн ажил олгогчоос авдаг төлбөр бөгөөд түүний үндсэн зохицуулалтыг Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 32-т заасан. Төлбөрийн сарын суурь хэмжээ нь АХШХтХ-ийн §32.1-д зааснаар хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 2 дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцүү байна.

Ажил олгогч төлбөрийг АХШХтХ-ийн §32.7-д заасны дагуу гадаад ажилтны тоо, хөдөлмөр эрхлэх хугацаагаар тооцож урьдчилан төлөх үүрэгтэй. Төлбөрийг төлөх, хөнгөлөх, чөлөөлөх, буцаан олгох журмыг Засгийн газар тогтоодог.

Ажлын байрны ангилал ба квот

Төлбөр төлөх эсэх нь тухайн гадаад ажилтны ажлын байрны ангилалаас хамаарна. Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 21-т гадаад ажилтны ажлын байрыг удирдах, гүйцэтгэх, туслах гэсэн гурван төрөлд хувааж, тус бүрийн ангиллыг тодорхойлсон.

Мөн Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 22-т зааснаар гадаад ажилтны тоо, хувь хэмжээг Засгийн газар эдийн засгийн салбараар жил бүр тогтоодог. Энэ квот хэмжээ нь ялангуяа ашигт малтмалын салбарт онцгой ач холбогдолтой бөгөөд Ашигт Малтмалын Тухай 43.2-т уул уурхайн салбарт гадаад ажилтны тоо нийт ажилтны 10 хувиас хэтрэхгүй байх ёстой гэж заасан. Хэрэв энэ квотыг хэтрүүлбэл ажлын байр тутамд сар бүр хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 10 дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх төлбөр ногдуулдаг.

Төлбөрөөс чөлөөлөх ба хөнгөлөх үндэслэл

Дараах ангиллын ажилтнуудыг ажлын байрны төлбөрөөс чөлөөлдөг:

Мөн урт, дунд хугацааны хөгжлийн бодлогын баримт бичигт тусгагдсан бол ашигт малтмал, газрын тосны салбараас бусад салбарын ажил олгогчийн төлбөрийг хөнгөлөх боломжтой.

Практик алхамууд

Гадаад ажилтан урьж ажиллуулах ерөнхий үйл явц дараах дарааллаар явагдана:

1. Квотыг шалгах, ажлын байр зарлах

Ажил олгогч эхлээд Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 22-т заасан гадаад ажилтны тоо, хувь хэмжээний квотыг шалгана. Дараа нь аймаг, дүүргийн хөдөлмөр эрхлэлтийн байгууллагад сул орон тооны мэдээллээ хүргүүлж, хөдөлмөр эрхлэлтийн бүртгэл, мэдээллийн нэгдсэн санд байршуулна (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 23).

2. Дотоодод ажилтан хайх

Ажил олгогч ажлын байрны зарыг байршуулж, идэвхтэй хайлт эхэлснээс хойш ажлын 14 хоногийн дотор дотоодоос тохирох ажилтан олж чадаагүй тохиолдолд л гадаад ажилтан урих эрх нээгдэнэ (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 23). Удирдах албан тушаалын зарим ангилал (гадаадын хөрөнгө оруулалттай компанийн ерөнхий захирал гэх мэт) болон нарийн мэргэжлийн мэргэжилтнүүдэд энэ шаардлага хамаарахгүй.

3. Урих зөвшөөрөл, төлбөр төлөх

Ажил олгогч дараах баримт бичгийн хамт хөдөлмөр эрхлэлтийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагад хүсэлт гаргана:

• Ажлын төлөвлөгөө (ангилал, төрөл, жагсаалт, байршил, хугацаа)
• Улсын бүртгэлийн гэрчилгээ, тусгай зөвшөөрөл
• Гадаад ажилтны мэргэжил, ур чадварын баталгаа
• Дотоодоос ажилтан олж чадаагүй тухай мэдээлэл
• Үйлчилгээний хураамж төлсөн баримт

Зөвшөөрөл хүсэхтэй зэрэгцүүлэн АХШХтХ-ийн §32.7-д заасан ажлын байрны төлбөрийг бүрэн хугацаанд нь урьдчилан төлнө. Мөн Улсын Тэмдэгтийн Хураамжийн Тухай 24.1.4-т зааснаар хүн тутамд 15,000-30,000 төгрөгийн тэмдэгтийн хураамж төлөх шаардлагатай.

4. Зөвшөөрөл авах, гэрээ байгуулах

Хөдөлмөр эрхлэлтийн байгууллага гадаад ажилтан урих зөвшөөрлийг 3 сарын хугацаагаар олгоно (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 23). Энэ хугацаанд ажил олгогч гадаад ажилтантай хөдөлмөрийн гэрээ байгуулж, түүнийгээ үндэслэн Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 24-т заасан хөдөлмөр эрхлэх зөвшөөрлийг авна. Зөвшөөрөл нь 1 жил хүртэл хугацаатай бөгөөд ажлын байр, хөдөлмөрийн гэрээний хугацаанаас хамаарна.

5. Зөвшөөрөл цуцлагдах, төлбөр буцаалт

Хэрэв Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 26-д заасан үндэслэлээр (хууль бус шийдвэр, хуурамч бичиг баримт, гэрээний нөхцөл хангаагүй гэх мэт) зөвшөөрөл цуцлагдвал урьдчилан төлсөн ажлын байрны төлбөрийн зөрүүг АХШХтХ-ийн §32.9-д зааснаар буцаан олгохгүй.

Зөрчил ба хариуцлага

Гадаад ажилтантай холбоотой зөрчлийн хариуцлагыг дараах хүснэгтээр нэгтгэв:

Түүнчлэн Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 36-т зааснаар эдгээр зөрчлийн улмаас бусдад хохирол учруулсан бол Иргэний хуулийн дагуу нөхөн төлүүлнэ.

Шүүхийн практик

Гадаад ажилтантай холбоотой маргаанууд шүүхээр хянагдахдаа хөдөлмөрийн гэрээг хууль бусаар цуцлах, ажлын байрны төлбөрийг буцаан олгохоос татгалзах зэрэг асуудлаар голчлон гардаг.

Тогтоол #896-д ажил олгогч байгууллага өөрчлөн байгуулагдсан ч ажлын байрны чиг үүрэг хэвээр хадгалагдсан бол ажилтныг чөлөөлөх нь хууль бус гэж шүүх үзсэн. Гадаад ажилтны хөдөлмөрлөх эрх нь Монгол Улсын иргэнтэй адил хамгаалагдах бөгөөд ажил олгогч нь гэрээг үндэслэлгүй цуцалсан тохиолдолд ажилгүй байсан хугацааны цалин хөлс, нөхөн олговор төлөх үүрэг хүлээнэ.

Мөн Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 26-д заасан зөвшөөрөл цуцлах үндэслэл үүссэн тохиолдолд ажил олгогч урьдчилан төлсөн төлбөрийн зөрүүг буцаан авах эрхгүй гэдгийг АХШХтХ-ийн §32.9-д тодорхой заасан. Энэ заалт нь ажил олгогчийг хууль бус үйлдлээс сэргийлэх, хариуцлагыг чангатгах зорилготой.

Түгээмэл асуултууд

А: Ажлын байрны төлбөрийг яг хэрхэн тооцох вэ?
Тухайн үед мөрдөгдөж буй хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 2 дахин нэмэгдүүлж, гадаад ажилтны ажиллах сарын тоогоор үржүүлсэн дүнгээр тооцно. Жишээ нь, хэрэв доод хөлс 550,000 төгрөг бол нэг ажилтны сарын төлбөр 1,100,000 төгрөг болно. Энэ төлбөрийг хөдөлмөр эрхлүүлэх бүх хугацаанд урьдчилан төлөх ёстой.

А: Уул уурхайн салбарт квот хэрхэн тооцогдох, хэтрүүлбэл яах вэ?
Уул уурхайн салбарт гадаад ажилтны тоо нийт ажилтны 10 хувиас хэтрэхгүй байх ёстой. Квот хэтрүүлсэн тохиолдолд ажлын байр бүрд хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 10 дахин нэмэгдүүлсэн төлбөрийг сар бүр төлөх үүрэг үүснэ.

А: Гадаад ажилтныг зөвшөөрөлгүй ажиллуулбал ямар торгууль хүлээх вэ?
Зөвшөөрөлгүйгээр гадаад ажилтан авч ажиллуулсан хуулийн этгээдийг 4 сая төгрөгөөр, ажлын байрны төлбөр төлөөгүй бол 10 сая төгрөгөөр торгоно. Мөн хохирол учруулсан бол түүнийг Иргэний хуулийн дагуу нөхөн төлнө.

А: Гадаад ажилтан урих зөвшөөрөл, ажлын байрны төлбөрийг хэрхэн төлөх вэ?
Хөдөлмөр эрхлэлтийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагад хандаж цахим системээр хүсэлт гаргах боломжтой. Төлбөрийг урьдчилан төлсөн баримт, бусад шаардлагатай бичиг баримтын хамт хүргүүлснээр зөвшөөрөл олгох процессыг эхлүүлнэ.

А: Бүх гадаад ажилтанд ажлын байрны төлбөр хамаарах уу?
Үгүй. Боловсрол, эрүүл мэнд, соёл, спортын салбарын зарим мэргэжилтнүүд, Засгийн газрын гэрээний төсөл, хөтөлбөрийн ажилтнууд, чөлөөт бүсэд ажиллаж буй гадаад иргэд төлбөрөөс чөлөөлөгдөнө. Мөн төрийн өмчит хуулийн этгээдэд Засгийн газраас чөлөөлөх шийдвэр гаргаж болно.

Дүгнэлт / Гол санаа

Гадаад ажилтан урих, ажлын байрны төлбөр төлөх явцад дараах гурван гол зарчмыг баримтлах нь чухал:

1. Төлбөрийг урьдчилан төлөх: Төлбөрийг хүсэлт гаргах үед нэг удаа, бүтэн хугацаанд нь төлөх ёстой. Төлөөгүй тохиолдолд ажлын байрны төлбөр нөхөн төлөгдөхөөс гадна хуулийн этгээдэд 10 сая төгрөгийн торгууль ногдож, 2 жилийн хугацаанд гадаад ажилтан авах эрхийг хязгаарлана.
2. Квот ба чөлөөлөлтийг сайтар шалгах: Ашигт малтмалын салбарт квот хэтрүүлсэн тохиолдолд төлбөрийн хэмжээ 5 дахин (10 дахин нэмэгдүүлсэн доод хөлс) өсдөг. Харин боловсрол, эрүүл мэндийн салбар зэрэг тодорхой ангилалд бүрэн чөлөөлөлт эдлэх боломжтой тул ажилтны ажлын байрны төрлийг нарийн тодорхойлох хэрэгтэй.
3. Зөвшөөрлийг хууль ёсоор авах: Зөвшөөрөлгүй ажиллуулах, хуурамч баримтаар зөвшөөрөл авах нь зөвшөөрлийг цуцлуулахаас гадна урьдчилан төлсөн төлбөрийг хураалгах, нэмэлт торгууль хүлээх эрсдэлтэй. Тиймээс Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 23, Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 24-т заасан журмын дагуу дотоодод зарлах, 14 хоног хүлээх, баримт бичгийг бүрдүүлэх үйл явцыг чанд мөрдөх үүрэгтэй.

Хууль тогтоомжийн шинэчлэл, Засгийн газраас тогтоодог квотын өөрчлөлтийг тогтмол хянаж, нарийн төвөгтэй тохиолдолд мэргэжлийн хуульчийн зөвлөгөө авахыг зөвлөж байна.