Улсын дээд шүүхийн Шүүх хуралдааны тогтоол

📄 ХЭРГИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА

• Үйл явдал: Д.О нь Сэлэнгэ аймгийн Шаамар сумын нутаг Дулаан зөрлөгт байрлах 165 м.кв талбай бүхий орон сууцны өмчлөгчөөр тогтоолгох нэхэмжлэл гаргасан. Тус сууцыг 2009 онд МОХННУБТЗ-аас 500,000 төгрөгөөр худалдан авсан боловч, 2022 онд МОХННУБТЗ сууцыг буулгаж, газрыг чөлөөлөхийг шаардсан.
• Нэхэмжлэгч: Д.О. нь 2009 онд МОХННУБТЗ-ын удирдлага Б.Р-ын санал болгосноор сууцыг худалдан авсан, холбогдох бичиг баримтыг авсан тул өмчлөгчөөр тогтоолгохыг хүссэн.
• Хариуцагч:
  • Б.Р: Нэхэмжлэлийн шаардлагыг хүлээн зөвшөөрч, сууцыг Д.О худалдан авахаар болж өөрийнх нь өмнөөс мөнгийг тушаасан гэж тайлбарласан.
  • МОХННУБТЗ: Сууц нь 1950 онд баригдсан, ашиглагдах боломжгүй болсон тул мод, чулуу, тоосгыг нь тодорхой үнээр худалдсан, үл хөдлөх эд хөрөнгө худалдаагүй, газрыг чөлөөлөх шаардлагатай гэж маргасан.

🏛️ АНХАН ШАТ

• Өдөр: 2022-09-29, Дугаар: 709
• Шийдвэр: Нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангаж, Д.О-г орон сууцны өмчлөгчөөр тогтоосон.
• Үндэслэл: Иргэний хуулийн 101.1, 105.1-д зааснаар Улаанбаатар төмөр замын ерөнхий хорооны 2009.06.04-ний өдрийн хурлын тогтоолоор үндсэн хөрөнгөөс хасагдсан сууцыг Б.Р худалдан авч Д.О-д худалдсан нь худалдах-худалдан авах гэрээний харилцаа үүссэн, нэхэмжлэгч нь эрхээ зөрчигдсөн гэдгээ 2021 онд мэдсэн, хөрөнгийг 10 жилээс дээш эзэмшиж ашигласан нь тогтоогдсон.

🔁 ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ

• Өдөр: 2022-11-22, Дугаар: 208/МА2022/00049
• Гомдлол гаргагч: Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч
• Гомдлолын шалтгаан: Анхан шатны шүүхийн шийдвэр үндэслэлгүй.
• Шийдвэр: Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгож, нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгосон.
• Үндэслэл: Маргаан бүхий байшинг акталж, үндсэн хөрөнгийн жагсаалтаас хассан нь тогтоогдсон. Д.О өмчлөлдөө авсан гэж ташаа ойлгосон, үл хөдлөх эд хөрөнгийг худалдан авсан тохиолдолд худалдах-худалдан авах гэрээ байгуулж, улсын бүртгэлд бүртгүүлэх ёстой байсан. Маргаан бүхий орон сууцны газар нь МОХННУБТЗ-ын эзэмшлийнх бөгөөд газраас салгамагц зориулалтын дагуу ашиглаж үл болох эд юмс үл хөдлөх эд хөрөнгөд хамаардаг тул акталсан хөрөнгийг үл хөдлөх хөрөнгө гэж үзэх үндэслэлгүй.

⚖️ ХЯНАЛТЫН ШАТ

• Өдөр: 2023-01-05, Дугаар: 001/ШХТ2023/00018
• Гомдлол гаргагч: Нэхэмжлэгч Д.О
• Гомдлолын шалтгаан: Давж заалдах шатны шүүх хуулийг зөрүүтэй хэрэглэж, бодит байдалд нийцээгүй дүгнэлт хийн нэхэмжлэгчийн хууль ёсны эрх ашгийг зөрчсөн.
• Шийдвэр: Давж заалдах шатны шүүхийн магадлалын тогтоох хэсгийн 1 дэх заалтад "Иргэний хуулийн 243 дугаар зүйлийн 243.1-д зааснаар" гэж нэмж, магадлалын бусад заалтыг хэвээр үлдээж, нэхэмжлэгчийн хяналтын журмаар гаргасан гомдлыг хангахгүй орхисон.

📚 ҮНДЭСЛЭЛ

• Нэхэмжлэгч Д.О нь МОХННУБТЗ-ын харьяа Замын нэгдүгээр ангийн балансад бүртгэлтэй байсан сууцыг 2009.09.23-ны өдөр 500,000 төгрөг төлж худалдан авахаар болж, мөнгийг Б.Р-аар тушаалгасан тул МОХННУБТЗ болон Д.О нарын хооронд Иргэний хуулийн 243.1-д заасан худалдах-худалдан авах гэрээ байгуулагдсан гэж үзэх нь хуульд нийцнэ.
• Гэрээний дагуу сууцыг болон холбогдох баримтыг (эскиз зураг, техникийн паспорт) хариуцагч байгууллага нэхэмжлэгчийн эзэмшилд өгсөн нь тогтоогдсон.
• Маргааны зүйл болсон сууцны доорх газар нь өмчлөлийн зүйл биш бөгөөд Газрын тухай хуулийн 27.1-27.4-т зааснаар зөвхөн эрхийн гэрчилгээгээр эзэмшүүлдэг. Уг газар нь МОХННУБТЗ-ын эзэмшилд байдаг тул нэхэмжлэгч Д.О нь сууцны доорх газрыг эзэмших эрхгүй.
• Нэхэмжлэгчийн худалдан авсан сууц нь 1950 онд баригдаж, олон жилийн ашиглалтаас чанар байдал нь муудаж, цаашид ашиглах боломжгүй болсон тул 2009 онд актлагдсан, үнэ цэнээ алдсан нь тогтоогдсон. Иймд тухайн зүйл нь хэрэгцээ хангаж, ашиглагдах боломжгүйгээс үл хөдлөх хөрөнгийн шинжээ алдсан тул зохигчийн хооронд байгуулагдсан гэрээний зүйлийг үл хөдлөх эд хөрөнгө гэж үзэх боломжгүй.
• Гэрээний зүйл болсон сууц нь улсын бүртгэлээр баталгаажаагүй хөрөнгө бөгөөд Улсын бүртгэлийн тухай хууль болон Эд хөрөнгийн эрхийн улсын бүртгэлийн тухай хуульд зааснаар үл хөдлөх эд хөрөнгийг эрхийн улсын бүртгэлд бүртгүүлснээр өмчлөх эрх үүсдэг. Уг хөрөнгийн байрлаж буй газрын эзэмших эрхийг шилжүүлэн авахгүйгээр улсын бүртгэлд өмчлөгчөөр бүртгүүлэх боломжгүй.
• МОХННУБТЗ нь нэхэмжлэгчид газар эзэмших эрхийг шилжүүлэх хууль зүйн боломжгүй тул нэхэмжлэгч нь тухайн газарт байгаа сууцыг нурааж шинээр байшин барьж, улмаар үл хөдлөх эд хөрөнгө бий болгон өмчлөх эрхийг олж авах үндэслэл тогтоогдоогүй.
• Зохигчийн хооронд хөдлөх эд хөрөнгө буюу актлагдсан сууцнаас ашиглагдаж болох чулуу, мод, тоосго зэргийг худалдан авах гэрээ байгуулагдсан гэж үзэх нь Иргэний хуулийн 83.1, 243.1-д заасныг зөрчихгүй. Нэхэмжлэгч нь худалдан авсан хөдлөх хөрөнгийн өмчлөгчийн хувьд ашиглагдах хөрөнгөө буулган авах эрх нээлттэй.