Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн Магадлал

Үйл явдал

Худалдан авагч тал худалдагчид төлөх үндсэн төлбөрийг хугацаанд нь төлөөгүй, алданги төлөхөөс чөлөөлөгдөх үндэслэл болгон давагдашгүй хүчин зүйлийг (онц байдал, өвлийн улирал) ашиглах эрхгүй эсэхийг маргах худалдах-худалдан авах гэрээний маргаан. Талууд цемент худалдах гэрээ байгуулж, худалдагч тал тодорхой хэмжээний цемент нийлүүлсэн ч худалдан авагч тал төлбөрийг бүрэн төлөөгүй. Худалдан авагч тал 2020 оны эхэн үеийн онц байдлын үеэр төлбөр төлөх боломжгүй болсон гэж үзэж, алданги төлөхөөс чөлөөлөгдөхийг хүссэн.

Талуудын байр суурь

• Нэхэмжлэгч: Худалдан авагч тал гэрээний дагуу цемент нийлүүлсэн төлбөрийг хугацаанд нь төлөөгүй тул гэрээнд заасан алдангийг төлөхийг шаардсан. Төлбөр төлөөгүй хугацааг тооцоход худалдан авагч талын буруу ойлголт, тооцооны алдааг засах шаардлагатай гэж үзсэн.
• Хариуцагч: Өвлийн улирал болон 2020 оны онц байдлын улмаас үйл ажиллагаа саатсан нь давагдашгүй хүчин зүйл тул алданги төлөх үндэслэлгүй гэж маргасан. Мөн гэрээний хугацаа дуусахаас өмнө алданги тооцох нь хууль бус, нэхэмжлэгч тал мөн адил гэрээний үүргээ бүрэн биелүүлээгүй гэж үзсэн.

Шатуудын шийдвэр

Доод шатны шүүх нэхэмжлэлийн хэсгийг хангаж, алдангийг тооцоолсон. Давж заалдах шатны шүүх доод шатны шийдвэрийг хэвээр үлдээсэн. Худалдан авагч тал 2020 оны онц байдлын үеэр төлбөр төлөх боломжгүй болсон гэж үзсэн боловч төлбөрийн хугацаа хэтрүүлэлт нь онц байдал зарлахаас өмнөх хугацаанд тохиолдсон байсан тул давагдашгүй хүчин зүйл нь хариуцлагаас чөлөөлөх үндэслэл болохгүй гэж дүгнэв. Мөн нэхэмжлэгч тал алдангийн тооцоонд гаргасан алдааг шүүх засварлаж, худалдан авагч талд ашигтайгаар алдангийн хэмжээг бууруулсан тул доод шатны шийдвэрийг буруутгах үндэслэлгүй гэж үзэв.

Хууль зүйн гол дүгнэлт

• Давагдашгүй хүчин зүйл нь зөвхөн тухайн үйл явдлын үеэр хүчинтэй бөгөөд төлбөрийн хугацаа хэтрүүлэлт нь онц байдал зарлахаас өмнөх хугацаанд тохиолдсон тохиолдолд хариуцагч тал алданги төлөх үүрэгтэй. (Иргэний хууль 222.2, Гэрээний заалт 10.2)
• Гэрээний дагуу төлбөр төлөх хугацааг хэтрүүлсэн үед алданги тооцох эрх үүсэх бөгөөд шүүх талуудын тооцоо, гүйцэтгэлийн байдлыг харилцан шалгаж, алдангийн хэмжээг зөв тооцоолох ёстой. (Иргэний хууль 232.6, 232.8)
• Худалдан авагч тал гэрээний хавсралтаар тодорхойлсон төлбөрийн хуваарийн дагуу төлбөр төлөх хугацааг хэтрүүлсэн үед л алданги тооцох эрх үүснэ. (Иргэний хууль 222.1.1)