Үйл явдал
Худалдах-худалдан авах гэрээний хүрээнд худалдан авагч тал нийлүүлсэн барааны төлбөрийг хугацаанд нь төлөөгүй, нэхэмжлэгч тал үндсэн төлбөр болон алданги шаардсан маргаан. Талууд цемент худалдах гэрээ байгуулж, нэхэмжлэгч тал тодорхой хэмжээний цемент нийлүүлсэн ч хариуцагч тал төлбөрийг бүрэн төлөөгүй. Хариуцагч тал өвлийн улирал болон халдварт өвчний улмаас төлбөр төлөх боломжгүй болсон гэж үзэж, давагдашгүй хүчин зүйлийг ашиглан хариуцлагаас чөлөөлөгдөхийг хүссэн.
Талуудын байр суурь
- Нэхэмжлэгч: Хариуцагч тал гэрээний дагуу цемент нийлүүлсэн төлбөрийг хугацаанд нь төлөөгүй тул үндсэн төлбөр болон гэрээнд заасан алдангийг төлөхийг шаардсан. Мөн төлбөр төлөөгүйгээс нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөх шаардлага үүссэн, ажилчдын тэтгэвэр тэтгэмж олгогдохгүй болсон хохирлыг мөн шаардсан боловч энэ талаар тусдаа нэхэмжлэл гаргаагүй.
- Хариуцагч: Өвлийн улиралд барилгын ажил зогссон, 2020 онд халдварт өвчин тархсанаар улсын хил хаагдсан нь давагдашгүй хүчин зүйл тул алданги төлөх үндэслэлгүй гэж маргасан. Мөн гэрээний хугацаа дуусахаас өмнө алданги тооцох нь хууль бус, нэхэмжлэгч тал мөн адил гэрээний үүргээ бүрэн биелүүлээгүй гэж үзсэн.
Шийдвэр ба үндэслэл
Шүүх нэхэмжлэлийн хэсгийг хангаж, нэхэмжлэгчид үлдсэн хэсгийг хэрэгсэхгүй болгосон. Үүнд дараах шалтгаанууд нөлөөлсөн:
- Алданги тооцох хугацааг хязгаарласан: Нэхэмжлэгч тал 2020 оны 02 дугаар сард төлөхөөр тохиролцсон төлбөртэй холбогдуулан алданги шаардсан боловч гэрээний хавсралтаар энэ хугацаанд төлбөр төлөх ёстой байсан тул алданги тооцох эрх үүсээгүй. Иймд алдангийг зөвхөн 2019 оны 12 дугаар сард төлөх ёстой төлбөрөөс хэтрүүлсэн хугацаагаар (2020 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 02 дугаар сарын 20-ны өдөр хүртэл) тооцож, хариуцагч талд ашигтайгаар шийдвэрлэсэн.
- Давагдашгүй хүчин зүйлийг хүлээн зөвшөөрөөгүй: Хариуцагч тал 2020 оны 02 дугаар сараас эхлэн давагдашгүй хүчин зүйлийг ашигласан боловч 2019 онд төлөх ёстой төлбөрийн хувьд энэ нөхцөл байдал хамаарахгүй. Иймд 2019 оны төлбөрийн хугацааг хэтрүүлсэн хариуцагч тал алданги төлөх үүрэгтэй гэж үзсэн.
- Нэхэмжлэгчийн гүйцэтгэлийн хэсэгчилсэн байдал: Нэхэмжлэгч тал гэрээнд заасан хугацаанд бүх цементийг нийлүүлээгүй, хариуцагч талын төлсөн төлбөрөөр нийлүүлэлтийг тооцохдоо зарим хэмжээг хассан. Иймд нэхэмжлэгч тал мөн адил үүрэг гүйцэтгэх хугацааг хэтрүүлсэн гэж үзэж, тооцоог зөвдсөн.
- Хохирлын нэхэмжлэлийг хянаагүй: Нэхэмжлэгч тал төлбөр төлөөгүйгээс үүссэн нийгмийн даатгалын шимтгэл, тэтгэврийн хохирлыг дурдсан боловч тус талаар тусдаа нэхэмжлэл гаргаагүй тул шүүх энэ талаар дүгнэлт хийх боломжгүй гэж үзсэн.
Хууль зүйн гол дүгнэлт
- Гэрээний дагуу төлбөр төлөх хугацааг хэтрүүлсэн тал алданги төлөх үүрэгтэй боловч давагдашгүй хүчин зүйл нь зөвхөн тухайн үйл явдлын үеэр хүчинтэй. Өмнөх хугацааны төлбөрийн хугацааг хэтрүүлсэн тохиолдолд халдварт өвчний улмаас зарласан онц байдал давагдашгүй хүчин зүйл болж тооцогдохгүй. (Иргэний хууль 222.2, Гэрээний заалт 10.2)
- Гэрээний хавсралтаар тодорхойлсон төлбөрийн хуваарийн дагуу төлбөр төлөх хугацааг хэтрүүлсэн үед л алданги тооцох эрх үүснэ. Хугацаа хэтрээгүй төлбөрийн хэсэгт алданги шаардах эрхгүй. (Иргэний хууль 232.6, 232.8)
- Талуудын хоорондын тооцоо, нийлүүлэлтийн үйлдлийг харилцан шалгахдаа нэг талын гүйцэтгэлийн хэсэгчилсэн байдал, хугацаа хэтрүүлэлт нь нөгөө талын үүрэг гүйцэтгэл, төлбөрийн тооцоонд нөлөөлж, шүүх тал тус бүрийн алдааг харгалзан үзэж шийдвэрлэх ёстой. (Иргэний хууль 222.1.1)