Эрүүгийн торгох ялыг төлөх: хугацаа, хэсэгчлэн төлөлт ба баримт
Эрүүгийн хэргийн шүүхийн шийтгэх тогтоолоор оногдуулсан торгох ялыг хэзээ, хаана, хэрхэн төлөх, хэсэгчлэн төлөлт хүсэх, баримт авах, төлөөгүй тохиолдлын үр дагаврыг хууль зүйн үндэслэлтэй тайлбарлав.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Шүүхийн шийтгэх тогтоолоор оногдуулсан торгох ялыг хүчин төгөлдөр болсноос хойш 90 хоногийн дотор биелүүлэх үүрэгтэй бөгөөд шүүх хэсэгчлэн төлөхөөр тогтоосон бол тухайн хугацаанд төлнө. Төлбөр бүрийг шийдвэр гүйцэтгэгчийн олгосон, он сар өдөр, гарын үсэг бүхий баримтаар баталгаажуулна. Төлөөгүй тохиолдолд төлөгдөөгүй торгох ялыг 15 нэгж = 1 хоног хорих ялаар сольж болно.
Эрүүгийн хэргийн шүүхийн шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болмогц торгох ял нь "цаасан дээрх шийдвэр" биш, биелүүлэх ёстой бодит үүрэг болдог. Олон иргэн ялыг хэзээ, хэнд, хэрхэн төлөх, хэсэгчлэн төлж болох эсэх, төлснөө хэрхэн батлах зэргийг мэдэхгүйгээс хугацаа хэтрүүлж, улмаар хорих ялаар солигдох эрсдэлд ордог. Энэ нийтлэлд зохицуулалтыг үе шаттайгаар тайлбарлана.
Хууль зүйн үндэслэл
Торгох ял гэж юу вэ
Эрүүгийн хуулийн 5.2 дугаар зүйлээр торгох ял нь үндсэн ялын нэг төрөл гэдгийг тогтоосон. Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 5.2 Торгох ялын мөн чанар, хэмжээг 5.3 дугаар зүйл тодорхойлно: Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 5.3
- 5.3.2 — торгох ялын хэмжээ 450 нэгжээс 40 000 нэгжтэй тэнцэх төгрөг;
- 5.3.3 — нэг нэгж нь 1 000 төгрөг;
- 5.3.4 — шүүх ялтны хөрөнгө, цалин хөлс, бусад орлогыг харгалзан торгох ялыг гурван жил хүртэл хугацаанд хэсэгчлэн төлөхөөр тогтоож болно;
- 5.3.5 — тогтоосон хугацаанд биелүүлээгүй бол биелэгдээгүй торгох ялын 15 нэгжтэй тэнцэх төгрөгийг нэг хоногоор тооцож хорих ялаар солино.
Хуулийн этгээдэд оногдуулах торгох ялын хэмжээг 9.3 дугаар зүйл тусгайлан зохицуулна: Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 9.3 Энэ нь 10 000 нэгжээс 400 000 нэгжтэй тэнцэх төгрөг байна.
Ялыг гүйцэтгэх үндэслэл ба ажиллагааны төрөл
Шүүхийн шийдвэрийг гүйцэтгэх үндэслэл нь хуулийн хүчин төгөлдөр шүүхийн шийдвэр болно: Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 5 Эрүүгийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагаа нь хорих болон хорихоос өөр төрлийн ял оногдуулсан шүүхийн шийдвэрийг үндэслэн явагдана: Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 6
Төлөх хугацаа — 90 хоног
Торгох ял оногдуулсан шүүхийн шийдвэрийг гүйцэтгэх журмыг 160 дугаар зүйл тусгайлан зохицуулна: Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 160
- 160.1 — ялтан шийдвэрт өөрөөр заагаагүй бол шийдэрийг хуулийн хүчин төгөлдөр болсноос хойш 90 хоногийн дотор, хэсэгчлэн төлөхөөр тогтоосон бол тогтоосон хугацаанд биелүүлэх үүрэгтэй;
- 160.2 — 90 хоног дуусахад төлөөгүй бол шийдвэр гүйцэтгэгч шалтгааныг судалж, ахлах шийдвэр гүйцэтгэгчийн зөвшөөрлөөр сайн дураар биелүүлэх хугацааг 30 хүртэл хоногоор сунгаж, хуваарь тогтоож болно;
- 160.3 — тогтоосон хуваарийг биелүүлээгүй бол хорих ялаар солих тухай сануулж, тэмдэглэл үйлдэн гарын үсэг зуруулж, сунгасан хугацаа дуусмагц прокурорт санал хүргүүлнэ.
Хуулийн этгээдийн торгох ялыг 161 дүгээр зүйлээр гүйцэтгэх бөгөөд төлөөгүй бол хөрөнгөөс нь албадан гаргуулна: Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 161
Хугацааг хэрхэн тоолох
Хугацааг минут, цаг, ажлын өдөр, хоног, сар, жилээр тоолно. Хугацаа тоолж эхэлсэн хоногийг тооцохгүй бөгөөд хоногоор тооцсон хугацаа сүүлийн хоногийн 24 цагт дуусна: Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 15 Хугацаа хэтрүүлсэн нь шийдвэрийг гүйцэтгэх ажиллагааг дуусгавар болгох үндэслэл болохгүй: Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 16
Цагдан хоригдсон хугацааг тооцох
Хэрэв ялтан шүүхээс өмнө цагдан хоригдсон бол тэр хугацааг торгох ялаас хасна. Баривчлагдсан, цагдан хоригдсон нэг хоногийг торгох ялын 15 нэгжтэй тэнцэх төгрөгөөр тооцож эдлэх ялаас хасна: Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 6.10
Хэд хэдэн шийтгэх тогтоолын нэгтгэл
Ялтан өмнөх ялаа эдэлж дуусахаас өмнө шинэ гэмт хэрэг үйлдсэн, эсхүл шүүхээр ял шийтгүүлэхийн өмнө өөр гэмт хэрэг үйлдсэн нь тогтоогдвол шүүх ялыг нэмж нэгтгэнэ: Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 6.9 Гэхдээ торгох ялыг өөр төрлийн ялаас тусад нь эдлүүлэх боломжтойг анхаарах хэрэгтэй — энэ нь шүүхийн практикт чухал асуудал болдог (доор үзнэ үү).
Практик алхамууд
Доорх диаграм нь шийтгэх тогтоол гарснаас хойшхи үйл явцыг харуулна.
1. Төлбөрийн байршил, дансыг баталгаажуул
Шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болсны дараа эхний алхам нь шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагад хандаж, төлбөрөө хаана, ямар дансаар төлөх, шийдвэр гүйцэтгэгч хэн болохыг тодруулах юм. Шийдвэр гүйцэтгэгч хүлээн авсан бэлэн мөнгийг төв суурин газарт 24 цаг, хөдөө орон нутагт 72 цагийн дотор төлбөр авагчид олгож, эсхүл шийдвэр гүйцэтгэх газрын дансанд шилжүүлнэ: Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 107 Мөнгө зөв газарт очсоныг батлахын тулд дансны мэдээллийг бичгээр тодруулах нь зүйтэй.
Анхаар: Банкны дансны дугаарыг "танил", "посредник" -аар дамжуулан авах нь эрсдэлтэй. Зөвхөн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагаас албан ёсоор өгсөн дансанд төлнө.
2. Хугацааг тогтоож, төлөх
- Бүрэн төлөх боломжтой бол — хүчин төгөлдөр болсноос хойш 90 хоногийн дотор төлнө;
- Хэсэгчлэн төлөх бол — шүүх шийтгэх тогтоолдоо тогтоосон хуваарийн дагуу төлнө. Хэрэв шийдвэрт хуваарь заагаагүй ч төлөх боломж хязгаарлагдмал бол 160.2 дахь хэсгийн дагуу сунгалт, хуваарь хүсэх боломжтой.
Төлбөрийг хэсэгчлэн гүйцэтгэх үед гаргуулсан хөрөнгө шаардлагыг хангахад хүрэлцэхгүй бол төлбөрийг хэсэгчлэн гүйцэтгэж болно: Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 111
3. Баримтыг заавал авч, хадгал
Энэ бол хамгийн их алдаа гардаг хэсэг. Төлбөр төлсний баримт нь дараах шаардлагыг хангасан байна: Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 107
- шийдвэр гүйцэтгэгч бэлэн мөнгө хүлээн авахдаа хоёр хувь баримт үйлдэж, он, сар, өдрийг бичиж, гарын үсэг зуруулна;
- төлбөр төлөгчид нэг хувийг өгч, нөгөө хувийг хувийн хэрэгт хавсаргана;
- баримт нь нэгдсэн дугаартай, хэвлэмэл маягт байна;
- баримт нь ямар нэгэн засваргүй байна.
Бэлэн бус хэлбэрээр төлсөн бол банкны гүйлгээний баримтыг хадгалж, шийдвэр гүйцэтгэгчид мэдэгдэнэ. Төлбөрийг биелүүлсэнд тооцох үндэслэл нь шүүхийн шийдвэрт заасан хөрөнгө, мөнгийг гаргуулсан явдал бөгөөд төлбөр авагчид шилжүүлсэн тухай баримт бичгийг гардуулж, гүйцэтгэх баримт бичгийг хаана: Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 113
4. Хугацаа хэтэрвэл — сунгалт хүс
90 хоног дуусахад төлж чадаагүй бол шийдвэр гүйцэтгэгч шалтгааныг судалж, 30 хүртэл хоногоор сунгаж, ялтны саналыг харгалзан хуваарь тогтоож болно: Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 160 Энэ боломжийг алдахгүй байх нь чухал — сунгалтын хугацаа дуусмагц прокурорт санал хүргэгдэнэ.
Шүүхийн практик
Хэсэгчлэн төлөх хугацааг хэт богино тогтоосон нь хууль зөрчсөн
Улсын дээд шүүхийн практикт шүүх хэсэгчлэн төлөх хугацааг 90 хоногоос богино (жишээ нь 1 сар, 2 сар) тогтоосон тохиолдлыг хууль зөрчсөн гэж үзсэн. Тухайлбал, анхан шатны шүүх торгох ялыг 2 сарын хугацаанд хэсэгчлэн төлүүлэхээр тогтоосон нь Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хуулийн 160.3 дахь хэсэгт заасан 90 хоногийн хугацааг хэрэгжүүлээгүй гэж дүгнэж, шийтгэх тогтоолын холбогдох заалтыг хүчингүй болгосон: Тогтоол #2006
Мөн торгох ялын биелэлтийг 1 сарын дотор тогтоосон нь хууль зөрчсөн гэж үзэж, шийтгэх тогтоолын холбогдох заалтыг хүчингүй болгосон: Тогтоол #1782
Цагдан хоригдсон хугацааг тооцох заавал
Цагдан хоригдсон хугацааг торгох ялаас хасч тооцох ёстойг дараах шийдвэрүүд баталж байна:
- Цагдан хоригдсон 28 хоногийг торгох ялаас хасч тооцоогүй тул эдлэх торгох ялыг 9 580 000 төгрөгөөр тогтоож өөрчилсөн: Тогтоол #1133
- Цагдан хоригдсон 183 хоногийн 1 хоногийг 15 нэгжээр тооцож торгох ялаас хасаж, эдлэх ялыг 7 255 000 төгрөгөөр тогтоосон: Тогтоол #1676
- Цагдан хоригдсон 88 хоногийг 1 320 000 төгрөгөөр тооцон хасаж, үлдэх торгох ялыг хэсэгчлэн төлөхөөр тогтоосон: Тогтоол #1468
Торгох ялыг хорих ялтай нэгтгэх нь
Торгох ялыг хорих ялтай нэгтгэх нь заавал зүйтэй бус — шүүх тусад нь эдлүүлэх боломжтой. Анхан шатны шүүх тус тусад нь эдлүүлэх боломжтой хорих болон торгох ялуудыг нэгтгэсэн нь буруу гэж үзэж, хяналтын шатны шүүх өөрчлөлт оруулсан: Тогтоол #1121
Мөн өмнөх торгох ялыг бүрэн төлж, шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагаа дууссан байхад хорих ялтай нэгтгэсэн нь буруу гэж дүгнэж, нэгтгэлийг хүчингүй болгосон: Тогтоол #2016
Торгох ялыг хөнгөрүүлэх
Анх удаа гэмт хэрэг үйлдэж, хохирлоо нөхөн төлсөн, өрх толгойлсон, орлого бага зэрэг хувийн байдлыг харгалзан торгох ялын хэмжээг хөнгөрүүлж болно: Тогтоол #1738, Тогтоол #1468
Түгээмэл асуултууд
Шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болсноос хойш торгох ялыг хэдэн хоногийн дотор төлөх ёстой вэ?
Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хуулийн 160.1 дэх хэсэгт зааснаар шийдвэрт өөрөөр заагаагүй бол торгох ял оногдуулсан шийдвэрийг хуулийн хүчин төгөлдөр болсноос хойш 90 хоногийн дотор биелүүлэх үүрэгтэй. Хэрэв шүүх хэсэгчлэн төлөхөөр тогтоосон бол тухайн тогтоосон хугацаанд биелүүлнэ.
Торгох ялыг хэсэгчлэн төлөх хугацааг хэн, хэдэн жил хүртэл тогтоож болох вэ?
Эрүүгийн хуулийн 5.3.4 дэх хэсэгт зааснаар шүүх ялтны хөрөнгө, цалин хөлс, бусад орлого олох боломжийг харгалзан торгох ялыг гурван жил хүртэл хугацаанд хэсэгчлэн төлөхөөр тогтоож болно. Хугацаа дуусахад төлөөгүй бол шийдвэр гүйцэтгэгч ахлах шийдвэр гүйцэтгэгчийн зөвшөөрлөөр сайн дураар биелүүлэх хугацааг 30 хүртэл хоногоор сунгаж, хуваарь тогтоож болно.
Торгох ялыг төлсөн тухайгаа ямар баримтаар баталгаажуулах вэ?
Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хуулийн 107 дугаар зүйлд зааснаар шийдвэр гүйцэтгэгч бэлэн мөнгө хүлээн авахдаа хоёр хувь баримт үйлдэж, он, сар, өдрийг бичиж, гарын үсэг зуруулан, төлбөр төлөгчид нэг хувийг өгч, нөгөө хувийг хувийн хэрэгт хавсаргана. Баримт нь нэгдсэн дугаартай, хэвлэмэл, засваргүй байна. Бэлэн бус төлбөр хийсэн бол банкны гүйлгээний баримтыг хадгалж, шийдвэр гүйцэтгэгчид мэдэгдэнэ.
Торгох ялыг тогтоосон хугацаанд төлөөгүй бол хорих ялаар солигдох уу?
Эрүүгийн хуулийн 5.3.5 дахь хэсэгт зааснаар ялтан торгох ялыг шүүхээс тогтоосон хугацаанд биелүүлээгүй бол шүүх биелэгдээгүй торгох ялын арван таван нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгийг нэг хоногоор тооцож хорих ялаар солино. Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хуулийн 156 дугаар зүйлээр шийдвэр гүйцэтгэгч санал гаргаж, прокурор дүгнэлт үйлдэн шүүхэд шийдвэрлүүлнэ.
Замын хөдөлгөөний дүрэм зөрчсөний торгууль эрүүгийн торгох ялтай ижил үү?
Үгүй. Захиргааны буюу зөрчлийн хэргийн торгох шийтгэл нь Зөрчлийн тухай хуулиар зохицуулагдана. Тухайлбал 3.4 дэх хэсэгт торгох шийтгэлийн хэмжээ, хэсэгчлэн төлөх хугацааг нэг жил хүртэл тогтоож болохыг заасан бөгөөд түүнийг биелүүлэх журам нь шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх журмаас өөр: Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 3.4 Эрүүгийн торгох ял нь зөвхөн шүүхийн шийтгэх тогтоолоор оногдуулагдана.
Дүгнэлт
Эрүүгийн торгох ялыг төлөх асуудал нь таван чухал зүйлд тулгуурлана:
- Хугацаа — хүчин төгөлдөр болсноос хойш 90 хоног; хэсэгчлэн төлөх бол шүүхээс тогтоосон хугацаа (гурван жил хүртэл);
- Байршил — зөвхөн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагаас албан ёсоор өгсөн данс, шийдвэр гүйцэтгэгч;
- Баримт — бэлэн мөнгө бол 107 дугаар зүйлд заасан хоёр хувь, дугаартай, засваргүй баримт; бэлэн бус бол банкны гүйлгээний баримт;
- Хэсэгчлэн төлөлт — шүүх 5.3.4-ээр тогтоосон хуваарь, эсхүл 160.2-оор 30 хоногийн сунгалт;
- Үр дагавар — төлөөгүй бол 15 нэгж = 1 хоног хорих ялаар солигдох эрсдэлтэй.
Практик зөвлөмж: Шийтгэх тогтоол гарсны дараа аль болох хурдан шийдвэр гүйцэтгэгчтэй холбогдож, төлөх хуваариа тодорхойл. Төлбөр бүрийн баримтыг хадгалж, хэсэгчлэн төлөх бол шүүхээс тогтоосон хугацааг хэтрүүлэхгүй байх нь хорих ялаар солигдохоос сэргийлэх хамгийн найдвартай арга юм. Хэрэв төлөх боломж хязгаарлагдмал бол 160.2 дахь хэсгийн сунгалтын боломжийг албан ёсоор хүсэх хэрэгтэй.
Энэ нийтлэл нь зөвхөн ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд таны тодорхой нөхцөл байдалд хууль зүйн зөвлөгөө болохгүй. Тодорхой асуудлаар мэргэжлийн өмгөөлөгчтэй зөвлөлдөхийг зөвлөж байна.