📄 ХЭРГИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА
- Үйл явдал: Орхон аймгийн Эрүүл мэнд, Нийгмийн даатгалын хэлтэс “М” ХХК-д холбогдуулан нийгмийн даатгалын шимтгэлийн төлбөрт 34 653 340 төгрөг, алдангид 17 326 670 төгрөг, нийт 51 980 010 төгрөг гаргуулахаар нэхэмжлэл гаргасан.
- Нэхэмжлэгч: Орхон аймгийн Эрүүл мэнд, Нийгмийн даатгалын хэлтэс. “М” ХХК нь 2017 оны 02 дугаар сарын 28-ны өдрийн байдлаар 34 653 340.12 төгрөгийг хуулийн хугацаандаа төлөөгүй байна. Иймд нийгмийн даатгалын тухай хуулийн 16 дугаар зүйл, 20 дугаар зүйлийн 2 дахь заалт хэсэгт зааснаар “М” ХХК-иас нийгмийн даатгалын шимтгэл 34 653 340.12 төгрөг, алданги 17 326 670.06 төгрөг, нийт 51 980 010 төгрөгийг гаргуулах шаардлагатай.
- Хариуцагч: “М” ХХК. Тус компанийн санхүүгийн байдал хүндэрч 2014 оноос үйлдвэр зогсож үйл ажиллагаагаа явуулаагүй. Үндсэн ажилчдаа хохироохгүйн тулд нийгмийн даатгалыг тасралтгүй оруулж явснаас өглөгийн нийт дүн 34 653 340.12 төгрөг болсон байна. Өнөөдрийн байдлаар үйлдвэр эхэлж үйл ажиллагаагаа явуулахаар болсон тул нийгмийн даатгалын шимтгэлийн үндсэн өглөгийг график байгуулан эвлэрлийн гэрээ хийж төлж барагдуулах хүсэлтэй байна. Санхүүгийн хүндрэлтэй байдлыг харгалзаж алданги болох 17 326 670.06 төгрөгийг төлүүлэхгүйгээр өршөөл үзүүлэхийг хүсэж байна.
🏛️ АНХАН ШАТ
- Шийдвэр: Хариуцагч “М” ХХК-иас дутуу төлөгдсөн буюу хугацаандаа төлөгдөөгүй нийгмийн даатгалын шимтгэл 34 653 340.12 төгрөг, хугацаа хэтрүүлсэн алданги 17 326 670.06 төгрөг, нийт 51 980 010.18 төгрөг гаргуулан Орхон аймгийн Эрүүл мэнд, Нийгмийн даатгалын хэлтэст олгож, Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.1, 60 дугаар зүйлийн 60.1, Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1.1, 41 дүгээр зүйлийн 41.1.4-т зааснаар нэхэмжлэгч төрийн байгууллага нь улсын тэмдэгтийн хураамжаас хуульд зааснаар чөлөөлөгдсөн болохыг дурдаж, хариуцагч “М” ХХК-иас 417 850 төгрөг гаргуулан төрийн сангийн орлогод оруулж шийдвэрлэсэн.
- Үндэслэл: Нийгмийн даатгалын тухай хуулийн 16 дугаар зүйлийн 1, 17 дугаар зүйлийн 1.1, 20 дугаар зүйлийн 1.2.
🔁 ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ
- Гомдлол гаргагч: Хариуцагч “М” ХХК
- Гомдлолын шалтгаан: Давж заалдах шатны шүүх ийнхүү алдангийн талаарх шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгохдоо “...нийгмийн даатгалын шимтгэлийг зохих хугацаандаа төлөөгүйгээс үүсэх хариуцлагыг ...нийгмийн даатгалын сангийн орлогын эх үүсвэрт оруулж тооцоогүй”, “зохих тайлан баланс бүртгээгүй”, “алданги тооцох талаар мэдэгдээгүй”, “улсын байцаагч үүргээ бүрэн хэрэгжүүлээгүй” гэх үндэслэлийг магадлалдаа заасан.
- Шийдвэр: Орхон аймаг дахь Сум дундын иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн 2017 оны 08 дугаар сарын 29-ний өдрийн 142/ШШ2017/0859 дугаар шийдвэрийн 1 дүгээр заалтыг “Нийгмийн даатгалын тухай хуулийн 16 дугаар зүйлийн 1, 17 дугаар зүйлийн 1.1, 20 дугаар зүйлийн 1.2-т тус тус зааснаар хариуцагч “М” ХХК-иас дутуу төлөгдсөн буюу хугацаандаа төлөгдөөгүй нийгмийн даатгалын шимтгэл 34 653 340 төгрөгийг гаргуулан Орхон аймгийн Эрүүл Мэнд, Нийгмийн даатгалын хэлтэст олгож, нэхэмжлэлийн шаардлагаас хугацаа хэтрүүлсэн алданги 17 326 670 төгрөгийг хэрэгсэхгүй болгосугай” гэж, Шийдвэрийн 2 дугаар заалтанд “...хариуцагч “М” ХХК-иас 331 217 төгрөг гаргуулан төрийн сангийн орлогод оруулсугай” гэж тус тус өөрчилж, шийдвэрийн бусад заалтыг хэвээр үлдээж, Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 59 дүгээр зүйлийн 59.3-т зааснаар хариуцагчийн төлөөлөгч Ш.Даваанямын давж заалдах гомдол гаргахдаа улсын тэмдэгтийн хураамжид төлсөн 417 850 төгрөгийг шүүгчийн захирамжаар төрийн сангаас буцаан олгожээ.
- Үндэслэл: Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 59 дугаар зүйлийн 59.3.
⚖️ ХЯНАЛТЫН ШАТ
- Гомдлол гаргагч: Прокурор Ц.Мөнхтуяа
- Гомдлолын шалтгаан: Хариуцагч нь 2017 оны 02 дугаар сарыг дуустал нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөөгүй 34 653 340.12 төгрөгийн хуримтлагдсан өр үүссэн тухайд талууд маргаагүй, гагцхүү 17 326 670.06 төгрөгийн алдангийг төлөх эсэх дээр маргаантай байна. Нийгмийн даатгалын тухай хуулийн 17 дугаар зүйлийн 17.1 дэх хэсэгт зааснаар нэхэмжлэгч нь хариуцагчаас нийгмийн даатгалын шимтгэл 34 653 340.12 төгрөгийг шаардах эрхтэй, мөн хуулийн 20 дугаар зүйлийн 20.1.2-т заасны дагуу хариуцагч нь 17 326 670.06 төгрөгийн алданги төлөх үүрэгтэй бөгөөд иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүх үндэслэлгүйгээр алдангийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн байх тул Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 172 дугаар зүйлийн 172.1, 176 дугаар зүйлийн 176.2.3 дахь хэсгийг тус тус удирдлага болгон Орхон аймгийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 161 дугаартай магадлалын зарим хэсгийг хүчингүй болгож, шийдвэрийг өөрчлүүлэхээр гомдол гаргасан.
- Шийдвэр: Орхон аймгийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2017 оны 10 дугаар сарын 24-ний өдрийн 161 дүгээр магадлалыг хүчингүй болгож, Орхон аймаг дахь Сум дундын Иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн 2017 оны 08 дугаар сарын 29-ний өдрийн 142/ШШ2017/0859 дүгээр шийдвэрийг хэвээр үлдээсэн.
📚 ҮНДЭСЛЭЛ
- Нийгмийн даатгалын тухай хуулийн 20 дугаар зүйлийн 1-ийн 2-т зааснаар Нийгмийн даатгалын тухай хууль тогтоомж зөрчсөн нь эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхээргүй бол нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөгчөөр дутуу төлөгдсөн буюу хугацаандаа төлөгдөөгүй шимтгэлийг нөхөн төлүүлж, шимтгэлийн дүнгээс хугацаа хэтрүүлсэн хоног тутамд 0,3 хувийн алданги ногдуулдаг ба энэхүү алдангийн хэмжээ нь төлбөл зохих шимтгэлийн 50 хувиас хэтрэхгүй байх учиртай.
- Давж заалдах шатны шүүх ийнхүү алдангийн талаарх шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгохдоо “...нийгмийн даатгалын шимтгэлийг зохих хугацаандаа төлөөгүйгээс үүсэх хариуцлагыг ...нийгмийн даатгалын сангийн орлогын эх үүсвэрт оруулж тооцоогүй”, “зохих тайлан баланс бүртгээгүй”, “алданги тооцох талаар мэдэгдээгүй”, “улсын байцаагч үүргээ бүрэн хэрэгжүүлээгүй” гэх үндэслэлийг магадлалдаа заасан.
- Иргэний хуулийн 232 дугаар зүйлд заасан анзын хэлбэр болох алдангийн талаар гэрээний талууд харилцан тохиролцож, хуульд заасан хэмжээгээр тогтоодог учир шүүх хэргийн нөхцөл байдлыг харгалзан, илт өндөр гэж үзсэн алдангийн хэмжээг багасгах боломжтой байдаг. Харин Нийгмийн даатгалын тухай хуулийн 20 дугаар зүйлд заасан алданги нь талуудын тохиролцооноос хамаардаггүй, хуулиар тогтоосон заавал биелэгдэх, императив шинжтэй, хариуцлага ногдуулж буй хэм хэмжээнд тусгагдсан байх тул шүүх үүргээ гүйцэтгээгүй шимтгэл төлөгчийг алдангиас чөлөөлөх үндэслэлгүй болно.
- Иргэний хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.7.-д зааснаар хуулийг мэдэхгүй буюу буруу ойлгосон нь хуулийг хэрэглэхгүй байх, хуульд заасан хариуцлагаас чөлөөлөх үндэслэл болохгүй тул давж заалдах шатны шүүхийн магадлалд заасан нөхцлийг хариуцагч “М” ХХК-иас алданги гаргуулахгүй байх шалтгаан гэж үзэхгүй.