ХАБЭА-н тухай хууль: 5 эрх, 8 үүрэг ба ажил олгогч

ХАБЭА гэдэг нь хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуй гэсэн үг. Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуулийн албан ёсны эхийг Legalinfo-оос унших боломжтой. Энэ тайлбар нь хуулийг орлохгүй; ажилтан, ажил олгогч өөрийн нөхцөлд холбогдох заалт, хийх алхмаа олоход зориулагдсан.

Ажил олгогчид мэдэгдэхдээ болсон огноо, байршил, аюултай нөхцөл, авсан арга хэмжээ, хэнд мэдэгдсэнээ тэмдэглэж, өөрт байгаа баримтаа хадгалаарай.

Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуулийн дагуу ажилтан амь нас, эрүүл мэндэд нь бодит аюул тулгарсан тохиолдолд ажлаа шууд зогсоох бүрэн эрхтэй бөгөөд ажил олгогч нь аюулгүй ажлын орчин бүрдүүлэх, хамгаалах хэрэгслээр үнэ төлбөргүй хангах хуулийн хатуу үүрэг хүлээдэг.

Үйлдвэрлэл, барилга, уул уурхай төдийгүй оффисын орчинд ч хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуй (ХАБЭА)-н стандартыг сахих нь хүний амь нас, эрүүл мэндийг хамгаалах суурь үндэс болдог. Гэвч практикт ажилтан эрх, үүргээ дутуу мэддэг, ажил олгогч зардлаа танах зорилгоор аюулгүй ажиллагааны зааварчилгааг орхигдуулснаас үүдэн осол гэмтэл гарах нь цөөнгүй. Энэхүү нийтлэлээр талуудын хууль ёсны эрх, хүлээх үүрэг болон осол гарсан үед авах арга хэмжээг хууль зүйн үндэслэлтэйгээр авч үзнэ.

---

Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт хөдөлмөр эрхэлж буй бүх салбарын ажилтан, ажил олгогчдод Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 4-р зүйлд заасны дагуу энэхүү хууль нэгэн адил үйлчилнэ.

1. Ажилтны 5 эрх, 8 үүрэг

Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 18-р зүйлд ажилтны 5 эрх (18.1), 8 үүргийг (18.2) тодорхой хуульчилсан.

Ажилтны 5 эрх (18.1):

1. ХАБЭА-н шаардлага хангасан ажлын байранд ажиллах (18.1.1);
2. Үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний даатгалд хамрагдах (18.1.2);
3. Ажлын байрны нөхцөл, эрүүл мэндэд учирч болох эрсдэл, үйлдвэрлэлийн аюултай, хортой хүчин зүйлийн талаар бодит мэдээлэл авах (18.1.3);
4. Аюулгүй байдлын журам зөрчигдсөн, амь нас, эрүүл мэндэд аюултай нөхцөл бий болсон үед ажлаа зогсоож, ажил олгогчид мэдэгдэх (18.1.4);
5. ХАБЭА-н асуудал хэлэлцэхэд өөрөө эсхүл төлөөлөгчөөрөө дамжуулан оролцох (18.1.5).

Ажилтны 8 үүрэг (18.2):

1. ХАБЭА-н шаардлага, стандарт, дүрэм, технологийн горимыг чанд мөрдөх (18.2.1);
2. ХАБЭА-н сургалтад хамрагдах, хуульд заасан бол шалгалт өгөх, аюулгүй ажиллах зааварчилгаа авах (18.2.2);
3. Амь нас, эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөлөх нөхцөл бий болбол аюулгүй байдлын дүрэм, журмын дагуу шуурхай арга хэмжээ авах (18.2.3);
4. Эрүүл мэндээ хамгаалах, эрүүл мэндийн үзлэг, шинжилгээнд орох (18.2.4);
5. Ажлын тусгай хувцас, хамгаалах хэрэгслийг зориулалтын дагуу хэрэглэх (18.2.5);
6. Ажлаа осол эндэгдэлгүй гүйцэтгэх арга барил, ур чадвар эзэмших, осол гэмтэл, хурц хордлогоос сэргийлэх, онцгой үед анхны тусламж үзүүлэх чадвартай байх (18.2.6);
7. Өөрийгөө болон бусдыг аюул, эрсдэлд учруулахгүй байх (18.2.7);
8. Ажил олгогчоос хууль тогтоомжийн хүрээнд тавьсан ХАБЭА-н шаардлагыг биелүүлэх (18.2.8).

2. Ажил олгогчийн үүрэг ба хариуцлага

Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 120-р зүйл болон Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 28-р зүйлийн дагуу ажил олгогч дараах шууд үүргийг хүлээнэ:

1. Хамгаалах хэрэгслээр хангах: Ажилтныг ажлын нөхцөлд тохирсон хувцас, хамгаалах хэрэгслээр үнэ төлбөргүй хангах бөгөөд тэдгээрийг угаах, засварлах зардлыг ажил олгогч хариуцна (Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 15).
2. Сургалт зохион байгуулах: ХАБЭА-н сургалтыг жилд хоёроос доошгүй удаа зохион байгуулж, нийт ажилтнаас шалгалт авах үүрэгтэй (Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 17). Сургалтад хамрагдаагүй, зааварчилгаа аваагүй ажилтнаар ажил үүрэг гүйцэтгүүлэхийг хориглоно.
3. ХАБЭА-н бүтэц бий болгох: Ажлын байрны эрсдэл, ажилтны тоог харгалзан ХАБЭА хариуцсан бүтэц, орон тооны ажилтан ажиллуулах үүрэгтэй (Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 27).
4. Нөхөн төлбөр олгох: Үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний улмаас хөдөлмөрийн чадвараа алдсан эсхүл нас барсан тохиолдолд Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 125-р зүйлд зааснаар 5-аас 36 дахин нэмэгдүүлсэн нэг сарын дундаж цалин хөлстэй тэнцэх нөхөн төлбөрийг ажилтан эсхүл түүний ар гэрт нэг удаа олгоно.
5. Ослын үед авах арга хэмжээ: Осолд өртсөн ажилтныг 24 цагийн дотор өөрийн зардлаар эмнэлэгт хүргэх, осол судалж бүртгэх комисс байгуулах үүрэгтэй бөгөөд ослыг нуун дарагдуулахыг хатуу хориглоно (Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 29).

ХАБЭА-н хууль тогтоомжийг зөрчсөн тохиолдолд Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 36-р зүйлд заасны дагуу Зөрчлийн тухай хууль эсхүл Эрүүгийн хуулиар хариуцлага хүлээлгэдэг.

---

Ажлын байранд аюултай нөхцөл байдал үүссэн тохиолдолд ажилтан болон удирдлагын зүгээс дараах дарааллаар шуурхай арга хэмжээ авна.

Шүүхийн практикт хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, дотоод журамтай холбоотой маргаан цөөнгүй гардаг бөгөөд ажилтны зүй ёсны шаардлага болон ажил олгогчийн хяналт тавих үүргийн тэнцвэрийг дараах жишээнүүд харуулдаг:

• Аюулгүй ажиллагааны шаардлага тавьсан нь зөрчил биш болох тухай: Улсын дээд шүүхийн Тогтоол #11116-д ажилтан тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрх, сургалттай холбоотойгоор аюулгүй байдлын үүднээс шаардлага тавьсныг ажил олгогч сахилгын зөрчилд тооцон ажлаас халсныг шүүх хууль бус гэж үзэн ажилд нь эгүүлэн тогтоож, олговор олгохоор шийдвэрлэсэн байдаг.
• Барилгын норм, аюулгүй байдал зөрчсөн хариуцлага: Улсын дээд шүүхийн Тогтоол #6860-д барилгын инженерийн албан тушаалтай ажилтан барилгын норм дүрмийг зөрчин чанаргүй барилга бариулж их хэмжээний хохирол учруулсан нь нотлогдсон тул ажил олгогч итгэл алдсан үндэслэлээр хөдөлмөрийн гэрээг цуцалсныг хууль ёсны гэж дүгнэсэн байна. Энэ нь ажилтан ХАБЭА болон стандартыг чанд сахих үүрэгтэйг харуулж байна.

---